GRİZU PATLAMASI NEDİR? Neden patlama meydana gelir? Grizu patlaması nasıl oluşur?

Maden kazalarıyla ilgili gelişmelerin ardından en çok araştırılan konular arasında “Grizu patlaması nedir?”, “Grizu patlaması neden olur?” ve “Grizu patlaması nasıl oluşur?” soruları yer alıyor.

Özellikle yer altı kömür madenlerinde karşılaşılabilen grizu, tek başına bir patlama anlamına gelmez. Grizu patlamasının meydana gelebilmesi için yanıcı gazın havayla tehlikeli bir oranda karışması ve ardından kıvılcım, açık alev ya da yüksek sıcaklık gibi bir ateşleme kaynağıyla temas etmesi gerekir.

Bu nedenle grizu patlamalarının oluşumunda gaz birikimi kadar havalandırma, gaz ölçümü, elektrikli ekipmanların güvenliği ve çalışma ortamındaki kontrol sistemleri de kritik önem taşır.

Grizu, özellikle yer altı kömür madenlerinde ortaya çıkabilen ve büyük ölçüde metan gazından oluşan yanıcı gaz karışımına verilen isimdir.

Kömür damarları içerisinde doğal olarak bulunan metan, madencilik faaliyetleri sırasında açığa çıkabilir. Gazın yeterince tahliye edilememesi halinde metan maden galerilerinde veya kapalı alanlarda birikebilir.

Metan renksiz ve kokusuz bir gaz olduğu için yalnızca insan duyularıyla fark edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle madenlerde gaz ölçüm cihazları ve sürekli izleme sistemleri büyük önem taşır.

Grizu patlaması, maden ortamında biriken metan gazının havadaki oksijenle patlayıcı özellik gösterecek bir karışım oluşturması ve bu karışımın bir ateşleme kaynağıyla temas etmesi sonucunda meydana gelen ani yanma ve basınç olayıdır.

Başka bir ifadeyle, yer altında bulunan metan gazı tek başına patlamaz. Patlamanın oluşması için gazın uygun yoğunlukta havayla karışması ve ardından ateşlenmesi gerekir.

Patlama sırasında çok kısa sürede büyük miktarda enerji açığa çıkabilir. Oluşan basınç dalgası, yüksek sıcaklık ve gazlar maden galerilerinde ciddi risk yaratabilir.

İLGİLİ HABER

Zonguldak'ta maden ocağında grizu patlaması: Ölü ve yaralılar var

Grizu patlamasının temel nedeni, maden içerisinde biriken metan gazının yeterince uzaklaştırılamaması ve patlayıcı bir karışım oluşturmasıdır.

Patlamaya yol açabilecek başlıca unsurlar arasında yetersiz havalandırma, metan gazının kontrolsüz biçimde birikmesi, elektrik kaynaklı kıvılcımlar, açık alev, sıcak yüzeyler ve bazı mekanik işlemler sırasında meydana gelebilecek kıvılcımlar bulunur.

Maden içerisinde gaz oranının sürekli ölçülmemesi veya riskli seviyelere ulaşmasına rağmen çalışmaya devam edilmesi de tehlikeyi artırabilir.

İLGİLİ HABER

Soma’da maden faciası! Acı haber geldi, 5 işçi hayatını kaybetti

Grizu patlamasının oluşması genellikle birkaç aşamada gerçekleşir.

İlk olarak kömür damarlarından veya kayaçlardan metan gazı açığa çıkar. Daha sonra havalandırma sistemi bu gazı yeterince tahliye edemezse metan kapalı alanlarda birikmeye başlar.

Metan oranı patlayıcı özellik gösterecek seviyeye ulaştığında ortam son derece tehlikeli hale gelir.

Bu aşamadan sonra elektrik kontağı, açık alev, sigara, elektrikli ekipman, sıcak yüzey veya mekanik kıvılcım gibi bir ateşleme kaynağıyla temas edilmesi halinde yanma çok hızlı biçimde gerçekleşebilir. Bu hızlı yanma, basınç dalgasıyla birlikte patlamaya dönüşebilir.

Metan gazı havayla belirli oranlarda karıştığında yanıcı ve patlayıcı özellik gösterebilir.

Genel olarak metanın havadaki oranı yaklaşık yüzde 5 ile yüzde 15 arasında olduğunda patlama riski oluşabilir. Bu aralığın içerisinde bazı oranlarda patlama etkisi daha güçlü olabilir.

Ancak maden güvenliğinde amaç, metanın hiçbir zaman bu seviyelere yaklaşmasına izin vermemektir.

Bu nedenle madenlerde sürekli gaz ölçümü yapılması ve belirlenen güvenlik sınırlarının aşılması halinde çalışma alanının boşaltılması ya da gerekli güvenlik prosedürlerinin uygulanması gerekir.

Grizu patlamasını başlatabilecek unsur, patlayıcı gaz karışımını ateşleyebilecek herhangi bir enerji kaynağı olabilir.

Elektrik sistemlerinde oluşabilecek ark ve kıvılcımlar, uygun olmayan elektrikli cihazlar, açık alev, yüksek sıcaklıktaki yüzeyler ve metal parçaların sürtünmesi sonucu ortaya çıkabilecek kıvılcımlar bunlar arasında yer alır.

Bu nedenle yer altı madenlerinde kullanılan ekipmanların patlayıcı ortam şartlarına uygun olması hayati önem taşır.

Grizu riski en çok yer altı kömür madenleriyle ilişkilendirilir. Bunun temel nedeni, kömür damarlarının içerisinde doğal olarak metan gazının bulunabilmesidir. Kömür çıkarma işlemi sırasında bu gaz açığa çıkarak maden galerilerine karışabilir.

Ancak gaz bulunan her madende mutlaka grizu patlaması yaşanacağı anlamına gelmez. Etkin havalandırma, sürekli gaz ölçümü ve güvenlik tedbirleriyle risk önemli ölçüde azaltılabilir.

Kömürün oluşum sürecinde meydana gelen metan, uzun yıllar boyunca kömür damarlarının ve çevredeki kayaçların içinde sıkışmış halde kalabilir.

Madencilik faaliyetleri sırasında damarların açılmasıyla birlikte gaz serbest kalır. Havalandırmanın yetersiz olduğu veya hava akışının ulaşmadığı bölümlerde metan zamanla birikebilir. Metan havadan daha hafif olduğu için özellikle kapalı alanların üst bölümlerinde yoğunlaşma eğilimi gösterebilir.

GRİZU PATLAMASI SONRASI NEDEN RİSK DEVAM EDER?

Bir grizu patlamasının ardından yalnızca ilk patlamanın etkileri değil, oluşabilecek ikincil tehlikeler de önem taşır.

Patlama maden içerisindeki havalandırma sistemlerine zarar verebilir, yeni gaz birikimlerine yol açabilir veya kömür tozlarının havaya karışmasına neden olabilir.

Ayrıca oksijen seviyesinin düşmesi ve karbonmonoksit gibi tehlikeli gazların ortaya çıkması da kurtarma çalışmalarını zorlaştırabilir.

Bu nedenle grizu patlamalarının ardından maden içerisindeki atmosferin sürekli ölçülmesi gerekir.