Çalışırken alınan rakamlara en yakın maaşı emeklilik yıllarında da alabilmenin yolu maaşa sahip çıkmaktan geçiyor. Çünkü, çalışırken yüksek ücret alanların gerçek ücretlerinin SGK’ya bildirilmesi, emeklilikte yüksek emekli aylığı almalarını sağlıyor.Okurumuz Cengiz Bey, 2 bin 300 TL brüt ücretle çalıştığını, emekli olduğunda da bu rakama yakın aylık almak istediğini, emekli aylığını nasıl arttırabileceğini soruyor. Okurumuzun bu sorusu hemen hemen bütün çalışanların merak ettiği bir konu. Çünkü çalışırken yaşanan hayat standardının emekli olunca da aynı şekilde sürdürülmesi isteniyor.Emekli aylığını arttırmanın iki önemli şartı var. Biri prim ödeme gün sayısının fazla olması ki, bu aylık bağlanma oranını etkiler. Diğeri ise sigortalı için bildirilen sigorta primine esas kazanç (SPEK) miktarı, ki bu da ortalama yıllık kazancı etkiler. Bu iki nedenden dolayı SPEK miktarının yüksek olması, emekli aylığının fazla olmasında daha belirleyicidir.Gerçek ücret bildirimi önemliEmekli aylığı, çalışılan bütün sürelerdeki prim gün sayısı ve SPEK miktarı üzerinden hesaplandığı için, aylığının yüksek olması çalışılan bütün süreçte özellikle SPEK miktarının yüksek olması gerekir. Kısa süreli SPEK miktarının yüksek olması, genel toplam içinde fazla yer tutmayacağı için hesaplamada da çok etkisi olmayacaktır. Bu nedenle çalışırken yüksek ücret alanların gerçek ücretleri üzerinden SGK’ya bildirilmeleri, emekli olduklarında da yüksek emekli aylığı almalarını sağlar. Taksit planını yeni affa göre yapınSORU: Köşenizde yer vermiş olduğunuz, 31.01.2013’ten itibaren sosyal güvenlik destek primlerinin faizlerinin silinme kararını okudum. Sosyal güvenlik destek primini faiziyle ödeyenlerden biri olarak, borcumun yeni çıkan kanuna göre revize edilip edilemeyeceğini sormak istiyorum. (Deniz Sürel)CEVAP: Yapılandırma öncesi 6183 sayılı Kanun’a göre taksitlendirme yaptıysanız, bu taksitlendirmeyi 6385 sayılı Kanun’la getirilen yapılandırma kapsamında yeniden revize ettirin.Zira bu yapılandırmada borca tahakkuk ettirilmiş faiz ve ceza silinerek, 6111 sayılı kapsamında TÜFE oranında güncellenme ve 36 aya kadar taksitlendirme imkanı getirildi.Bu şekilde; fazla ceza ve faiz ödemekten kurtulursunuz.‘Tazminat alabilir’ yazısı alan işten ayrılma hakkı kazanırSORU: Bir işyerinde SSK’lı olarak çalışmaktayım. Gün sayımı doldurmuş bulunuyorum ama yaş şartımı doldurmadım. Şu anda işyerimden ayrılsam kıdem tazminatımı da alabilir miyim? (Hakan U.)CEVAP: Gün sayısı ile beraber 15 yıllık sigortalılık süresini doldurduysanız, erkekler için sigortalılık süresi olan 25 yılı doldurmamış olsanız bile 3 bin 600 gününüz dolduğu için 1475 sayılı Kanun’un 14. Maddesi gereği Kıdem Tazminatı alarak işten ayrılabilirsiniz. Tlebiniz halinde size SGK’dan ‘Kıdem Tazminatı’ alabilir yazısı verilir. Bu yazıyı işyerinize ibraz etmeniz, tazminatlı olarak ayrılmanız için yeterlidir.Hangi askerlik borçlanması erken emekli eder?SORU: İlk SSK başlangıcım 1.12.1988. Sigortalı olduktan sonra 1989-90 yıllarında askerlik yaptım. Askerliğimi borçlanırsam erken emekli olur muyum? (Hacı Atmaz)CEVAP: 25 yıllık sigortalılık süresi, 5 bin 450 gün ve 51 yaş şartlarının hepsini tamamlayarak emekli olabilirsiniz. Askerlik yaptığınız süre sigorta başlangıcından sonra olduğu askerliği borçlanmanız sigortalılık süresi ve yaş şartını değiştirmez. Sadece 5 bin 450 günü tamamlamanıza yardımcı olur.Emeklilik yaşı için bekleyen sağlık yardımı alamazSORU: 1986’da işe girdim. 26 yıl çalışma süresini doldurdum. 7 bin 800 prim günüm doldu. 2018’de emekli olacağım. 2018 yılına kadar işsiz kalırsam bu süreçte hastanelerden eşim ve çocuklarım ücretsiz yararlanabilir mi? (Ahmet Bekiroğlu)CEVAP: Emekli olmak için çalışmadan geçireceğiniz sürede eşiniz ve çocuklarınız sağlık yardımından yararlanamaz. Sağlık yardımından yararlanabilmeniz için Genel Sağlık Sigortası tescili yaptırmanız gerekir.Kanser hastasıyım malulen emekli olabilir miyim?SORU: İşe giriş tarihim 01.02.2004. Toplam prim ödeme gün sayısı 3 bin 94. 2009’dan beri kanser tedavisi görüyorum. Çalışamıyorum. Nasıl emekli olurum? (Katerina Sarıoğlu)CEVAP: Çalışma gücünüz yüzde 60 azalmışsa malul olarak değerlendirilirsiniz. Malullük aylığı için 10 yıllık sigortalılık süresi yani 1.800 gün prim gününüz olmalı. Prim gününü doldurmuşsunuz ama 10 yıllık süre daha dolmamış. Hastalığınız başka birisinin sürekli bakımına muhtaç derecede ise 10 yıl şartı aranmaz. Tıbbi durumunuzun tespiti için SGK Bölge Sağlık Kurulu tarafından yapılması için ilgili Sosyal Güvenlik Merkezi’ne başvurun.
Son dönemlerde bana ev kadınlarından en çok gelen soru “Nasıl emekli olabilirim?” Ev işleri, çocuk bakımı derken çalışmak istemesine rağmen çalışamayan ev kadınlarının bu soruyu sormaları çok normal. Çünkü çalışmadan emekli olma imkânının olması onlar için önemli.Öncelikle, ev kadınlarının çalışmadan emekli olmak için yapabilecekleri tek şey isteğe bağlı sigorta ödemeleri. 1/1/2013 ila 30/6/2013 tarihleri arasında ödenebilecek isteğe bağlı sigorta primi aylık alt sınırı, 32.62 TL x 30 x % 32 = 313.15 TL’dir. İsteğe bağlı sigortalı olmak için çalışma şartı yoktur. Bunun haricinde çalışmadan sigortalı olma durumu bulunmamaktadır.Çalışmadığı halde bir yerde kendisini sigortalı göstertme yoluyla sigortalı olmak, kişinin sahte sigortalı olmasına sebep olur. Durumun tespit edilmesi halinde sahte sigortalılık iptal edilir. Bu bir suçtur.Ev kadını, çalışmadan sadece isteğe bağlı sigorta ile emekli olabilir.Evde dantel yapıp mantı kesene kolay sigortaEvde dantel işleyip, mantı kesip vs. satan kadınlara kolay sigorta imkanı bulunmaktadır. Bu şekilde çalışan ev hanımları, Gelir Vergisi Kanununda belirtilen vergiden muaf işleri hizmet akdiyle herhangi bir işverene tabi olmaksızın sürekli ve kazanç getirici nitelikte yaptıklarını vergi dairelerinden alacakları yazı ile belgelemeleri gerekir. Vergiden muaf işleri yaptıklarını belgeledikten sonra isteğe bağlı sigortalılık talep tarihini takip eden günden itibaren sigortalılıkları başlatılacaktır. Bunlar normal isteğe bağlı sigortalıya göre daha az prim ödeyerek sigortalı olur.2013 yılında 20 gün prim ödeyerek 30 günlük prim günü kazanırlar.1/1/2013 ila 30/6/2013 tarihleri arasında; 32.62 TL x 20 x % 32 = 208.77 TL prim ödemeleri gerekir.Ödenen primleri toplu alabilir miyim?SORU: Yaklaşık 2 bin gün kadar adıma prim ödenmiş. Bundan sonra da çalışma imkanım yok. Adıma ödenen primleri SGK’dan alabilme imkanım var mı? (Ayla Saraç)CEVAP: Sigortalının adına SGK’ya bildirilen primleri geri isteme hakkı var. Ancak bunun için sigortalının yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayacak durumda olması gerekir. Bu durumdaysanız, sizin adınıza bildirilen malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir.TEBRİKSGK’nın kuruluş sürecinden beri başkanlık ve başkan yardımcılığı görevlerinde bulunan Fatih Acar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müsteşarlığı’na terfi ederken, SGK Başkanlığı’na Yadigar Gökalp İlhan atandı. Hem Fatih Acar’a hem de Yadigar Gökalp İlhan’a yeni görevlerinde başarılar dilerim.
Okurumuz Mithat Yalçın, emekli olduktan sonra işletmeye devam ettiği dükkanından dolayı birikmiş prim borcu olduğunu SGK’dan gelen yazıdan öğrenmiş olduğunu ve bu borçtan nasıl kurtulabileceğini soruyor.Daha önce bu konu ile ilgili değerlendirme yapmıştım ama SGK tarafından ayrıntılı genelge yayınlandığı için okurumuzun sorusunu da göz önünde tutarak yeniden konunun üzerinde durmakta fayda var...Çünkü okurumuz gibi bu şekilde birikmiş prim borcu olan yüzbinlerce esnaf, şirket ortağı mevcut.Bunlar, herhangi bir sigortalılıktan (SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı) emekli olduktan sonra işyeri açarak, şirket ortağı olarak çalışmaya devam edenlerin SGK’ya ödemeleri gereken Sosyal Güvenlik Destekleme Primini (SGDP) ödememelerinden biriken prim borçlularıdır. Bu borç çoğu kez emeklilerin emekli olduktan sonra çalışmaları halinde SGK’ya SGDP ödenmesi gerektiğini bilmemelerinden kaynaklanmaktadır.Bu sebeple getirilen af, emekli olduktan kendi nam ve hesabına bağımsız çalışmasından dolayı 5510 sayılı yasa kapsamında 4/b sigortalısı olanları sürpriz pim borçlarından kurtardı.Birikmiş SGDP borçları6385 sayılı kanunda 13’üncü madde ile 5510 sayılı kanuna geçici 46’ncı madde eklendi.Madde uyarınca, emekli olduktan sonra 4/b (Bağ-Kur) kapsamında çalışmasını devam ettiren veya çalışmaya başlayan, dolayısıyla sosyal güvenlik destek primi ödemesi gereken, ancak bu primleri ödemediği için durumu daha sonra Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tespit edilen ve geriye dönük olarak adına birikmiş sosyal güvenlik destek primi borcu çıkarılan kişilerin, 31/01/2013 tarihi itibarıyla tahakkuk ettiği halde ödenmemiş olan sosyal güvenlik destek primi borçları, ilgililerin 01/02/2013 tarihinden itibaren 4 ay içinde başvuruda bulunmaları halinde, 6111 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre yapılandırılacak.Yani borç asıllarına ödeme süresinin bittiği tarihten itibaren hesaplanarak eklenmiş olan gecikme zammı ve cezası silinecek, bunun yerine TEFE/ÜFE (Toptan Eşya Fiyat Endeksi/Üretici Fiyat Endeksi) aylık değişim oranları esas alınarak borç yeniden hesaplanacak. Bu şekilde özellikle eski tarihlere ait borç miktarları önemli ölçüde azalmış olacak, hesaplanan bu yeni tutarlara 36 aya kadar taksitlendirme yapılacak.Alkolik işçi işten çıkarılabilir mi?Soru: İşyerimizde çalışan işçilerimizden birinin düzensiz yaşamı bulunmaktadır. Mesai saatleri dışında devamlı alkol aldığı bilinmekte. Bu, zaman zaman çalışma performansını da etkilemekte. İşveren olarak bu işçiyi bu sebepten dolayı işten çıkarabilir miyiz? (Enver Uğur)Cevap: işçinin iş hayatı dışındaki düzensizlikleri çalışma performansına yansımadığı sürece işten çıkarılma için esaslı bir gerekçe olamaz. Ancak bu düzensiz yaşan çalışmasını etkiliyorsa bu durum tespit edilerek iş akdi feshedilebilir. Bununla birlikte; 4857 sayılı Kanuna göre; işçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa veya sakatlığa uğraması halinde, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi yani işçinin ardı ardına (peş peşe) üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla istirahat alması ve bu nedenle işe gelmemesi halinde işveren işçiyi işten çıkarabilir.
SGK, bilhassa sayın Fatih Acar’ın ikinci başkanlığı döneminden itibaren kayıt dışı istihdamla ilgili mücadelede işverenleri panel, özel toplantı, TV programları vs. ile önce uyarıyor ve sonra risk analizleri yaparak denetlemeler yapıyor. Bu mücadelede birçok radardan faydalanıyor. Radarların arttırılması için Gelir İdaresi Başkanlığı başta olmak üzere kurum ve kuruluşlarla bilgi paylaşımı çalışmaları devam ettiriliyor. Bu işi sıkı tutuyor zira kayıt içine alınacak her yüzde 1’lik oran bütçeye 600-700 milyon lira ek katkı sağlıyor.Meslek kodu uygulaması da kayıt dışı istihdamla mücadele yollarından biri olarak 2012 yılı kasım ayından beridir uygulanıyor.Meslek kodu uygulaması, çalışan işçilerin ücretlerinin SGK’ya bildirilirken yaptıkları mesleklere göre uygun olarak bildirilmesini sağlayacak bir uygulama.Kasım/2012 dönemine ilişkin düzenlenen aylık prim ve hizmet belgesinden başlanılarak işverenler tarafından verilecek olan aylık prim ve hizmet belgelerinde, sigortalılara ilişkin meslek kodlarının girilmesi uygulaması başlatıldı. 5 bin 200 meslek grubu belirlendi. Sigortalıların çalıştıkları işlere göre meslek kodları ile bildirimleri yapılmaya başlandı.SGK’nın bu uygulamadaki amacı, mesleklere göre yeni bir asgari ücret belirlemek değil. Asgari ücret 4857 sayılı Kanun çerçevesinde komisyon tarafından belirlenir ve bütün sektörler için geçerlidir. Yani SGK’nın mesleklere göre asgari ücret belirleme gibi böyle bir yetkisi yok.SGK, meslek kodu uygulaması ile serbest piyasa koşullarında işçiye ödenen ücret ne ise onun üzerinden, gerçek ücret üzerinden kendisine bildirilmesini istiyor.SGK uygulamaya Kasım 2012’de başladı ve şu an tek tek işyerlerini teknolojik verilerle gözlemliyor. Örneğin; meslek kodu uygulamasına rağmen hâlâ çalıştırdığı doktorunu asgari ücret veya düşük ücretten bildiren özel hastane olup olmadığına bakıyor. Bütün veriler SGK’da birikiyor. Değerlendirme Mart ayı sonuna kadar yapılacak ve sigortalının çalıştığı mesleğe uygun sigorta primine esas kazancı bildirmeyen işverenlere Nisan ayı başından itibaren denetim, teftiş vs. ile hesap sorulacak. Hesap ağır olabilir.Ağır cezalarla karşılaşmamak için meslek kodu uygulaması amacına uygun davranarak çalışanların aldıkları gerçek ücret üzerinden bildirilmesine başlamadıysanız artık başlayın...‘Çalışmıyorum, tarım SSK’lı olabilir miyim?’SORU: Herhangi bir işte çalışmıyorum, sigortalılığım yok. Sinop’ta yaşıyorum. Tarım SSK’lı olabilir miyim? (Mevlüt Ateş)CEVAP: Tarım SSK’lı düzenleyen 2926 sayılı kanun 5510 sayılı kanunla iptal edilmiş ve tarım SSK’lılık kaldırılmıştı. 6111 sayılı Kanun’un 5. Maddesi’yle kanuna 01.03.2011 tarihinden itibaren ek 5’inci Madde ilave edilmiş ve yeniden uygulanmasına başlanmıştır. Bu madde ile kamu idarelerinde tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar hariç olmak üzere tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar 4-1(a) (SSK’lı) kapsamında sigortalı sayılmıştır. Ek maddeye göre, tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışıp 01.03.2011’den itibaren sigortalı olmak için müracaat edenlerin sigortalı sayılabilmesi için isteğe bağlı sigortalılık dahil hiçbir sigortalılığı olmaması, kendi sigortalılıklarından dolayı gelir veya aylık almaması, 18 yaşını doldurmuş olması gerekmektedir.Bu şartları taşıyanlardan tarım işlerinde süreksiz çalışanlar ‘Tarım İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Çalışanlara Ait Giriş Bildirgesi’ni sürekli ikametlerinin bağlı bulunduğu muhtarlık ile ikamet ettikleri veya çalıştıkları il ya da ilçede bulunan tarım müdürlüklerine onaylatıp, sürekli ikametlerinin bağlı olduğu veya çalıştıkları sosyal güvenlik il/merkez müdürlüğüne müracaat edecek, sigortalılıkları da müracaat ettikleri tarih itibarıyla başlatılacaktır.Orman köylüleri de bağlı bulunduğu muhtarlık ile sürekli ikametlerinin bulunduğu veya çalıştıkları yerin bağlı olduğu çevre ve orman il müdürlükleri ya da orman bölge müdürlüğü, işletme şeflikleri veya kalkındırma kooperatiflerine onaylatıp sürekli ikametlerinin bağlı olduğu sosyal güvenlik il/merkez müdürlüğüne müracaat ederek sigortalılıklarını başlatacaktır. İşin kooperatife ya da köy tüzel kişiliğine verilmesi halinde, sigortalılar, başvuru belgesiyle kooperatif ya da köy tüzel kişiliği ile Çevre ve Orman Bakanlığı’nın ilgili birimi arasında yapılan sözleşme ile kooperatif üyeleri ya da köy tüzel kişiliği çalıştırılacakların listesini, köylülerle yapılması halinde ise sözleşmeyi ekleyecek.Kanunun ek 5. Maddesi’ne göre tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar için ay 30 gün, yıl ise 360 gün olarak dikkate alınacak. Ödeme 20 gün için yapılacak. 1/1/2013-30/6/2013 arasında ödenecek prim, 225.08 TL ile 1.463,01 TL arasında olacaktır.
SGK, internet üzerinden hizmet veren en iyi kamu kurumudur. İşveren işlemlerinden hastane eczane işlemlerine kadar birçok konuda “e-devlet” uygulamaları bulunmaktadır. Bu sayede bütün işlemler pratik ve kolay bir şekilde yapılmaktadır. 2013 yılı itibari ile SGK e-devlet uygulamalarına m-devlet yani mobil devlet uygulamaları da ekledi. Cep telefonu kullanımına çok çabuk adapte olmuş milletiz. Neredeyse 7’den 70’e herkes cep telefonu kullanıyor. Tüm vatandaşlara hizmet veren SGK da hizmetlerinde cep telefonu uygulamalarını da kullanmaya karar verdi. Buna göre; vatandaşların sosyal güvenlik ile ilgili sorularını SMS yoluyla sorabilecek ve anında cevap alabilecek. Bu konuyla ilgili açıklama yapan SGK Başkanı Fatih Acar, “Vatandaş telefonunun mesaj bölümüne adını, soyadını, TC numarasını ve öğrenmek istediği konuyu SMS (mesaj) olarak yollayınca, soruların cevabını alabilecek. Örneğin adını, soyadını, TC numarasını yazıp 5502’e ‘Ne zaman emekli oluyorum’ diye mesaj atınca, ne zaman emekli olacağını öğrenebilecek. Yine aynı şekilde ‘Kaç gün prim ödedim?’ diye mesaj atınca kaç gün prim ödediğini anında SMS yoluyla öğrenebilecek. Bu şekilde 2013 yılında vatandaşa ani hizmet sunabilen interaktif sistem gelecek” dedi.Bu hizmetin verilebilmesi için sektörün üç operatörü Türkcell, Vodafone ve Avea ile anlaşma yapılarak SMS hizmetine başlanıldı. Emeklilikten GSS’ye kadar birçok konuda anında bilgi alınabilecektir. Hizmet bedeli 1 TL’dir. Bağ-Kur SGDP borçlarına yapılandırmaSon iki yazımda mini SGK değişikliklerini konu alan yazılarda kısaca değinmiştim ama SGDP borcun yapılandırmasını bekleyenler için tekrar hatırlatmak maksadıyla bu konuyu ana başlıkta açıklayacağım. Bağ-Kur SGDP borçları emekli olduktan sonra vergi mükellefi olarak işyeri işletenlere ve bununla ilgili SGK’ya ödenmesi gereken SGDP’nin ödenmemesi sonucu ortaya çıkan borçtur. Bunun üzerine 6385 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme ile 5510 SS ve GSSK Geçici 46. Madde eklenerek düzenlemeye gidilmiştir. Buna göre; SGDP borcu olan işverenler için son bir şans verilerek 6111 sayılı Kanun ile 36 taksitle ödeme imkanı verilmiştir. Şubat ayından itibaren başvurular başlayacak Mayıs sonuna kadar sürecektir.Memurlara malullük aylığı bağlanır mı?Soru: Bir kamu kurumunda memur olarak çalışıyorum. Hastalığım sebebi ile çalışma olanağım kalmayacak gibi. Devamlı istirahat raporu alıyorum. Eğer tekrar işime geri dönemezsem malul olarak mı sayılacağım. (Recep Ballı)Cevap: Eğer hastalığınız sonucunda çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiğiniz Kurum Sağlık Kurulu’nca tespit edilmesi durumunda malullük ile ilgili işlemler başlatılacaktır. Malullükleri kabul edilenlerden talepleri üzerine, haklarında malullük hükümleri uygulanmaksızın malullüklerinin mani olmadığı başka vazife veya sınıflara nakil suretiyle tayinleri yapılarak, sınıf veya görev değişirenler, yeni görevlerinde herhangi bir mecburi yükümlülük süresine tabi değiller ise her zaman malulen emekliye ayrılma talebinde bulunabilme hakları mevcuttur. Malullük sigortasından aylığa hak kazanma koşulu; kamu görevlileri açısından 10 tam yıl hizmet süresinin bulunmasını gerektirmekte iken, yeni düzenleme ile malullük sigortasından ayliga hak kazanma koşulu; En az 10 yıldan beri sigortalı bulunup toplam 1.800 gün, sigortalının baskasının bakımın muhtaç olması halinde belli bir sigortalılık süresi aranmaksızın 1.800 gün prim ödeme şartına bağlanmıştır. Malullük sigortasında sigortalıların prim ödeme gün sayısının 9 bin günden az olması halinde aylık bağlama oranları 9 bin gün üzerinden hesaplanacaktır. Ayrıca, malul sigortalının başkasının bakımına muhtaç olması halinde aylık bağlama oranı 10 puan artırılacaktır.
1.01.2013 günü TBMM’de kabul edilen Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından geçen hafta onaylandı. Bu kanunda süreç içinde sorun olarak tespit edilen hususlarla ilgili Sigorta Primleri Genel Müdürü Cüneyt Olgaç’ın yoğun çabası sayesinde pratik ve kolay çözümler üreten değişiklikler yapıldı.Bu değişikliklerden biri de işverenlere dönükÖ Bir nevi prim teşviki statüsündeÖ Zira (kısa vadeli) iş kazası ve meslek hastalığı sigorta kolları oranı yüzde 2 olarak sabitlendi. Hukuki dille yeni kanun ile 5510 sayılı Kanun’un 83 ve 84. maddeleri ortadan kaldırıldı. Yani artık işverenler işyerinde yapılan işin tehlike sınıf ve derecesine göre (yüzde 1 ile yüzde 6.5 arasında) SGK’ya kısa vadeli prim ödemeyecek, bütün işverenler aynı oranda (yüzde 2) kısa vadeli (iş kazası-meslek hastalığı) primi ödeyecek.Bu şekilde yüzde 5 prim teşvikinden yararlanan ve tehlike sınıf ve derecesi yüzde 6.5 olan örneğin taş kömürü madenciliği yapılan işyerinde toplam yüzde 9.5 üzerinden SGK prim teşvikinden yararlanacak. Bu Kanun değişikliği 1.9.2013 tarihinden sonra yürürlüğe gireceği için (kısa vadeli) iş kazası ve meslek hastalığı sigorta kolunun sabitlenmesinden kaynaklanan dolaylı teşvik bu tarihten sonra uygulanacak. Buna göre; tehlikeli iş yapan işverenler artık daha az prim ödeyecek.İş Mahkemeleri’nin yükü azaldıTehlikeli iş yapılan işyerlerine prim teşviki sağlayan bu değişiklik SGK’daki iş yükünü de azaltacak. İşverenlere işkolu kodu ve tehlike sınıfı itiraz ve incelemeleri konusunda da SGK müfettişleri-denetim elemanlarının elinde 20 binden fazla iş vardı. Ayrıca, çok sayıda da İş Mahkemeleri’nde görüşülmekte olan dava vardı. Bu düzenleme ile hem SGK hem de iş mahkemeleri iş yükünden kurtarılmış oldu.Ödeme yapan emekliliğini öne çekebilecekGeçen haftaki yazımda yeni kanun değişikliğini ana başlıklar halinde aktarmaya çalıştım. Bu değişikliklerden belki de en anlamlısı gazetecilere yeniden fiili hizmet zammı hakkının tanınmasıydı. Anlamlıydı kanun değişikliğinin yapıldığı gün yani 10 Ocak tarihi Dünya Gazeteciler Günü’ydü.Bu düzenlemeden yararlanmak için;-Öncelikle Gazetecinin 5953 sayılı Basın İş Kanunu gereğince çalışması gerekiyor.-İşverenlerin, 1.10.2008 günü ile muhtemelen 01.02.2013 arasında gazete ve haber merkezlerinde kimlerin basın işçisi olduğu ile ilgili listeyi (ek prim ve hizmet belgesini) Nisan 2013 ayı sonuna kadar SGK’ya vermesi gerekiyor.-İşverenleri tarafından SGK’ya verilecek yıprananlar listesinde bulunan gazetecilerin de fark primlerini SGK’ya kendileri ödemesi gerekiyor. (1.2.2013 gününden sonraki yıpranma primlerini işverenleri ödeyecek)Tekrar getirilen bu düzenleme ile sigortalılık süresine ilave edilecek şekilde her 360 gün için 90 günlük süre uygulanacak. Bu süreler prim günü olarak değerlendirilmeyecektir. Ayrıca bu süreden ilave süre kadar da emeklilik yaşından düşülecek. Gazetecilerin, 1.2.2013 gününden sonraki yıpranma primlerini işverenleri ödeyecek ama bu iki tarih (1.10.2008 ile 31.01.2013) arasındaki sürenin yıpranma primini kendileri ödeyecekler. Bu iki tarih arasındaki süre ise 4 yıl, 4 aydır. Dörtte biri de 1 yıl, 1 aydır. Yeni gelen (1.10.2008’den sonra getirilen) yıpranma uygulamasına göre, verilen fiili hizmet zammı süresinin yarısı emeklilik yaşından indirilecek. Bu sürede emeklilik yaşından 6 ay, 7 gün yaştan düşülecek.Gazetecinin ödeyeceği para1.10.2008’de kaldırılan fiili hizmet zammı uygulamasının geriye doğru uygulanmasında gerekli prim farkı ödeme sorumluluğu gazeteciye verildiği için bu farkı gazeteci kendi cebinden ödeyecek. Ödeyeceği miktar kabaca şu şekilde hesaplanacak:-Hizmet dökümünde 1.10.2008 ile 01.02.2013 tarihleri arasında kendileri adına ne kadar prim bildirilmişse toplamı üzerinden yüzde 1.5 oranında fiili hizmet zammına esas prim ödeyecek.-Örneğin; 1.10.2008 ile 01.02.2013 tarihleri arasında işverence gazeteci adına SGK’ya toplam 200 bin TL bildirilmişse gazeteci yıpranma primi olarak toplam 3 bin TL ödeyerek haktan yararlanacak.-Bu hak için; sigortalılarca; 01.02.2013 tarihinden itibaren 3 ay içinde kurumca istenecek belgelerle başvurulması ve 6 ayl içinde hesaplanacak fiili hizmet süresi zammına ilişkin prim tutarının ödenmesi halinde gecikme zammı ve gecikme cezası alınmayacak.
2013 yılının ilk 10 günü dolmadan SGK, vatandaş odaklı çözümlerini uygulamaya koymaya başladı. Öncelikle; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik’in çabasıyla yasalaşan ve çözülmesi imkansız denilen intibak ile ilgili kanun sonrası 2 milyon dosya SGK personelince tek tek taranarak intibak miktarları belirlendi. İntibak zamları 2013 yılı Ocak ayı aylıklarında ödenmek üzere tahakkukları yapıldı. Ayrıca intibak miktarları ile ilgili bilgilerin aylıklardan önce Kurumun resmi internet sitesinden (www.sgk.gov.tr) TC kimlik numaraları ile sorgulanarak öğrenebilme imkanı da getirildi. Torba yasayla ek çözümİntibak haricinde de 5510 sayılı Kanun’da değişiklik yapacak olan yasa tasarısı 10.01.2013 tarihi itibarıyla TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Bu yasa ile süreç içinde sorun olarak tespit edilen ve yasal değişikliklerle kolay ve pratik çözümler getirilecek olan konular ile ilgili çözümler getirilmiş oldu. Kabul edilen yasa Sayın Cumhurbaşkanı’nın onayı sonrası şu değişiklikleri uygulamaya sokacak. Buna göre:- Daha önce de ‘Gazetecilerin yıpranma hakları yeniden verilsin’ şeklinde bu köşede belirttiğim gazetecilerin yıpranma payı hakları yeni yasa ile yeniden tanındı. Bu hak 2008 yılında yapılan yasal düzenleme ile iptal edilmişti. Bu hak ile, bir yıllık çalışma karşılığında 90 günlük fiili hizmet zammı (yıpranma hakları) gazetecilere yeniden verildi. Gazetecilerle beraber milletvekillerine ve dışarıdan atanan bakanlara da aynı hak tanındı. Böylece, gazeteci ve milletvekilleri her 4 yılda, 1 yıl fazla çalışmış sayılarak, bu süre 5 yıl olarak hesaplanacak. Gazetecilerin elde ettikleri fiili hizmet zammının toplamının yarısı kadar süre, emeklilik yaş hadlerinden düşecek. Milletvekilleri için ise söz konusu sürenin tamamı emeklilik yaş haddinden indirilecek. Düzenleme, fiili hizmet zammı süresinin kaldırıldığı 2008 yılı Ekim ayı itibarıyla geçerli sayılacak.- Bununla birlikte; milletvekillerine bir hak daha getirildi. Memur emeklisi milletvekilleri gibi SSK ve Bağkur emeklisi iken milletvekili olanlar 2 yıl milletvekilliği yapmadan ‘milletvekili emeklisi’ olabilecek.- Prim borcu olduğu için bir yakınının üzerinden doktora giden Bağ-Kur’lular, SGK tarafından bu konuda kendilerine çıkarılacak borçları ödemeyecek.- Emekli olduktan sonra kamuda çalışmaya devam edip, emekli aylığıyla birlikte maaş da alan memurlar, bu aylıklara ilişkin borçlarını taksitlendirebilecek.- Terörle mücadelede malul kalanlar ile Kore, Kıbrıs ve İstiklal Savaşı gazileri kamu hastanelerinden sevk almadan özel hastanelere gidebilecek ve fark ücreti ödemeyecek.- Liseyi bitirdikten sonra üniversiteye başlayan öğrenciler 120 gün süreyle sağlık hizmetlerinden yararlanacak.Emeklilik yaşı yükselmediEmeklilik yaşı ile ilgili değişiklik gibi bir düşüncenin olmadığını Bakan Faruk Çelik defalarca belirtmişti. Ancak yine de bu konuyla ilgili tereddütleri olanlar için emekli olmayı düşünenleri korkutan ve zaman zaman kamuoyunun gündemine gelen emeklilik yaşının yükseltilmesi ile ilgili değişiklik kanunda yok.İntibak uygulaması, kanun değişikliği vs. ile SGK 2013 yılına hızlı başladı.Bağ-Kur prim borçları silinebilir mi?SORU: 2002 ile 2007 yılları arasında vergi mükellefi olmamdan dolayı Bağ-Kur borcum var. Ödeyecek durumda değilim. Emekli olmak için de bu süreye ihtiyacım yok. Bu borcumu sildirebilir miyim? (Aytekin Yavaş)CEVAP: 5510 sayılı Kanun’un geçici 17’nci Maddesi gereği 30 Nisan 2008 itibarıyla 5 yıl ve daha fazla Bağ-Kur prim borcu olanların borçlarının otomatik olarak silinmesi gerekir. Borç silinmesi için sigortalının başvuru da dahil herhangi bir şey yapması gerekmiyor. Sizin sürenizde 5 yıldan fazla ise otomatik olarak sistemde silinmiştir. Silinmemişse dosyanızda evrak eksiğiniz vardır, bu evrakı ilgili kurumdan (vergi dairesi, esnaf odası vs.) tamamlamanız ve kuruma getirmeniz halinde borcunuz silinir. Bununla birlikte; sildirdiğiniz Bağ-Kur sürenizi talep etmeniz halinde 5510 sayılı Kanun’un 80’inci Madde’nin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden hesaplanacak borç tutarının tamamını borcun tebliğ tarihinden 3 ay içerisinde ödemeniz halinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir.
2013 yılı ilk 6 ay için uygulanacak asgari ücretin brüt tutarı 978.60 TL olarak açıklandı. Çalışanları ilgilendiren asgari geçim indirimi miktarları da yeniden belirlendi. 12 milyon işçi ile 2.5 milyon memurun asgari geçim indirimi 2013 yılı başından itibaren zamlı olacak. Asgari geçim indirimi 01.01.2008 tarihinden bu yana milletimizi fiş toplama çilesinden kurtaran bir uygulamadır. Asgari geçim indirimi; 16 yaşını doldurmuş ücretlilerin, elde ettikleri gelirleri üzerinden asgari geçimini sağlayacak bölümünün toplam gelirinden düşülerek vergi dışı bırakılmasıdır.Asgari geçim indirimi çalışanın evli olup olmaması, evliyse eşinin çalışıp çalışmadığına ve çocuğu olup olmamasına göre değişir.16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari geçim indirimi asgari ücretin yıllık brüt tutarına; işçinin kendisi için yüzde 50, çalışmayan veya herhangi bir gelir elde etmeyen eşi için yüzde 10, çocukların her biri için (ilk 2 çocuk) yüzde 7.5, diğer çocuklar içinse yüzde 5 oranında uygulanmaktadır.Evlenme, boşanma, ölüm, doğum gibi durumlarda, ücretlinin bu durumu işverene bildirdiği tarih itibarıyla Asgari Geçim İndirimi ödeme tutarı değişecektir.2013 yılında en düşük ücret asgari geçim indirimi (bekar olarak çalışan) 73.40 TL oldu. Yine 2013 yılında yeni zamla birlikte en çok ücret (evli, eşi çalışmayan, 4 çocuklu) 124.77 TL olarak belirlendi.İşte asgari geçim indirimi miktarları:Alamayanlar ne yapmalı?Daha önce de belirttiğim üzere asgari geçim indirimi 2008 yılından bu yana uygulanıyor. Uygulama yeni başladığında bazı çalışanlar asgari geçim indirimi alamıyordu. Şu an bu sorunla çok karşılaşılmıyor. Ancak zaman zaman bu konuda şikayetler gelebiliyor.Asgari geçim indirimi işvereni tarafından ödenmeyenler, çalıştığı işyerinin bağlı olduğu vergi dairesine şikâyette bulunduğunda, ödenmeyen asgari geçim indirimini alabilir.Bununla birlikte; yasal düzenlemede asgari geçim indirimi ödevinin yerine getirilmemesi veya eksik yerine getirilmesi vergi ziyaı olarak değerlendirilmiştir. Ücretliye nakden ödenmeyen asgari geçim indirimi, işverenler tarafından haksız yere yapılan bir mahsup işlemi niteliği taşıyacak ve tevkif suretiyle kesilen verginin bu tutar kadar olan kısmı, muhtasar beyanname ile eksik beyan edilmiş vergi tevkifatı olarak kabul edilerek bu vergiler için de işverenler hakkında cezalı tarhiyat yapılacaktır.Diğer ifadeyle, Asgari Geçim İndirimini işçiye ödemeyen işverene ceza uygulanacaktır.Türkiye Emekli Dernekleri Federasyonu’ndan teşekkür mektubuGeçen haftaki ‘Emekli aylıklarındaki kesinti nedeni’ başlıklı yazımda emekli aylıklarındaki kesinti nedenlerinin ne olduğunu ve bu kesintilere karşı nasıl itiraz edilebileceğini izah etmeye çalıştım. Kesintilerin emeklinin tarafından alınan sağlık yardımı, 4/b sigortalılığı gerektirecek şekilde çalışmaya devam etmesinden kaynaklanan SGDP ödemesi ve borçları gereği aylıkta olabilecek haciz işleminden kaynaklandığını belirtmiş bu üç nedenin dışında kesinti olmayacağını yazmıştım.Yazımızı okuyan Türkiye Emekli Dernekleri Federasyonu Başkanı Hamdi Öz ve üyeleri konuyu gündeme getirdiğim, herkesin anlayabileceği şekilde izah ettiğim için teşekkür mektubu gönderdi. Mektupta bir de ricaları var. O da emeklilere ödeme yapan bankaların verdikleri fişlerin bordro gibi düzenlenerek ödeme kalemlerinin kesintiler dahil görülmesi.
