'Yarın Cumhuriyet’i İlan Edeceğiz"' sözünün hikayesi: 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya'da ne oldu?
NSosyal
Facebook
Twitter
Whatsapp28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’nün yemek salonunda Türkiye tarihinin en kritik cümlesi yankılandı: "Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz!" Peki, Mustafa Kemal Paşa o tarihi sözü tam olarak nasıl ve hangi şartlarda söyledi? Köşkte o gece kimler vardı, sabaha kadar süren gizli mesaide neler yaşandı? İşte Nutuk belgeleriyle 28 Ekim gecesinin bilinmeyen tüm detayları...
1923 yılının Ekim ayı sonlarında Ankara’da derin bir hükümet krizi yaşanıyordu. İcra Vekilleri Heyeti’nin (Bakanlar Kurulu) istifası ve yeni hükümetin bir türlü kurulamaması, meclis çalışmalarını kilitlenme noktasına getirmişti.
28 EKİM 1923 AKŞAMI ÇANKAYA KÖŞKÜ’NDE NELER YAŞANDI?
Gazi Mustafa Kemal Paşa, rejim belirsizliğini ve hükümet krizini kökten çözecek hamleyi zihninde çoktan olgunlaştırmıştı.28 Ekim 1923 akşamı Meclis'ten ayrılırken Çankaya Köşkü’nde düzenleyeceği akşam yemeği için yakın çalışma arkadaşlarına davette bulundu.
Köşkteki akşam yemeğine katılan isimler şunlardı:
İsmet Paşa (İnönü)
Kâzım Paşa (Özalp)
Fethi Bey (Okyar)
Ali Fuat Paşa (Cebesoy)
Kemalettin Sami Paşa
Halit Paşa
Rize Milletvekili Fuat Bey
Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey (Ünaydın)
'EFENDİLER, YARIN CUMHURİYET'İ İLAN EDECEĞİZ!' SÖZÜ NASIL SÖYLENDİ?
Yemek sırasında ülke gündemi ve meclisteki tıkanıklık tartışılırken, Gazi Mustafa Kemal Paşa tabağına hafifçe vurarak salondaki sessizliği sağladı. Büyük bir kararlılık, sükunet ve gözlerindeki inançla masadakilere dönerek o tarihi cümleyi kurdu:
"Efendiler, yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz!"
Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk’ta o anı şu sözlerle aktarır:
"Yemek sırasında: 'Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz' dedim. Orada bulunan arkadaşlar, derhal düşünceme katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program yaparak arkadaşları görevlendirdim."
Masadaki heyet bu tarihi kararı coşku ve oy birliğiyle karşıladı.
ÇANKAYA'DA SABAHA KADAR SÜREN CUMHURİYET MESAİSİ
Yemeğin ardından Gazi Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa dışındaki konuklarını uğurladı.İki lider, Çankaya Köşkü'nün çalışma odasına çekilerek 1921 Anayasası (Teşkilât-ı Esasîye Kanunu) üzerinde değişiklik yapacak kanun tasarısını hazırlamaya başladı.
Sabahın ilk ışıklarına ve ezan seslerine kadar süren çalışmanın merkezinde tek bir hayati madde vardı:
"Türkiye Devleti'nin hükümet şekli, Cumhuriyet'tir."
İsmet Paşa ile birlikte kaleme alınan maddeler, "Türkiye Devletinin dini İslam’dır, resmi dili Türkçe’dir" ve "Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kendi üyeleri arasından seçilir" esaslarıyla tamamlandı.
29 EKİM 1923: MECLİS'TE "YAŞASIN CUMHURİYET" SESLERİ
28 Ekim gecesi Çankaya’da çizilen rota, 29 Ekim günü TBMM Genel Kurulu'na getirildi.Yapılan görüşmelerin ardından anayasa değişikliği teklifi oy birliğiyle kabul edildi.
Saat 20.30’da Cumhuriyet’in ilanı alkışlar ve "Yaşasın Cumhuriyet!"nidasıyla ilan edildi.Ardından yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
