Samsun Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde yürütülen kazı çalışmalarında, şehrin tarihine ışık tutacak eşsiz buluntulara ulaşıldı. Seyyid Kutbiddin Mezarlığı'nda yapılan çalışmalarda, üzerinde "Samsun" yazılı nadir bir kitabe ve Osmanlı döneminin önemli şahsiyetlerine ait mezar taşları gün yüzüne çıkarıldı.
Samsun Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde, Samsun Müze Müdürlüğü iş birliğiyle İlkadım ilçesindeki Şeyh Seyyid Kutbiddin Camii ve Türbesi'nin içinde yer aldığı eski mezarlık alanında kültürel mirası koruma ve gelecek nesillere aktarma hedefiyle kurtarma kazısı ve çevre düzenleme çalışmaları başlatıldı. Çalışmalar kapsamında şu ana kadar Samsun yazılı mezar kitabesi, yeni bir tarihi mezar ile Gebilizade Mustafa Necip Efendi ve Anadolu Müfettişi Rıza Efendi'nin eşi Fehime Hanım yazılı mezar baş taşları gün yüzüne çıkarıldı.
Samsun Büyükşehir Belediyesi Sağlık ve Sosyal Hizmetler Daire Başkanı Eyüp Çakır, kazı çalışmalarının önemine değinerek, "Selçuklu'nun son dönemi ve Osmanlı'nın ilk döneminde önemli şahsiyetler burada yatmaktadır. Şeyh Seyyid Kutbiddin Hazretleri ve çok değerli şahsiyetlere bu mezarlık ev sahipliği yapıyor. Biz de geçmişimize sahip çıkarak şehrimizin tarihine katkı sunmak istiyoruz. Şu ana kadar üzerinde Samsun yazılı bir kitabe bulduk. Bu mezar taşı bizim için çok kıymetli. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Müzeler Müdürlüğü'ne desteklerinden dolayı teşekkür ederiz" dedi.
Seyyid Kutbiddin Cami ve Türbesi, Kökçüoğlu Mahallesi'ndeki mezarlık alanı içerisinde yer alıyor. Abdulkadir Geylani Hazretleri'nin torunu olduğu rivayet edilen Seyyid Kutbiddin'in, 1853 yılında Rus donanmasının Sinop baskını sırasında Samsun'u savunan manevi şahsiyetlerden biri olduğu söyleniyor. Tek katlı, tuğladan yığma olarak inşa edilen cami, kırma çatılı ve Marsilya kiremitli çatısıyla dikkat çekiyor. Kuzey ve doğu cephesinde ‘L' biçimli ahşap kemerli son cemaat yeri bulunuyor.
Caminin güneyinde yer alan türbede, M. 1404 tarihli bir Arapça kitabe yer alıyor. Yapının tavan ve taban döşemeleri ahşap olup gömme tavan göbeği mevcut. Son onarımlarda türbe ve cami tuğla duvarları travertenle kaplanmış, son cemaat yeri camekanla çevrilmiş ve ahşap tavan yenilenmiş. Samsun'un en eski mezarlıklarından biri olan bu alan, Selçuklu ve Osmanlı dönemine ait mezar taşları ve yapılarıyla tarihi dokuyu günümüze taşıyor.