Kütahya'daki Parmakören Camisi'nde 2022 yılında yapılan restorasyon sırasında duvar oyuğunda bulunan 300'ün üzerinde kağıt parçası, Ankara'da konservasyon laboratuvarında 2,5 yıl süren çalışmayla puzzle parçaları gibi birleştirildi. Ortaya çıkan eserin Osmanlı minyatür sanatıyla yapılmış, 18 ya da 19'uncu yüzyıla ait Mekke'nin şehir planı olduğu anlaşıldı.
Parmakören Camisi’nde 2022 yılında yürütülen restorasyon çalışmaları sırasında duvar kovuğunda, parçalanmış ve iç içe geçmiş halde kağıt parçaları bulundu. Tarihi nitelikte olduğu değerlendirilen 300'ün üzerindeki kağıt parçası, konservasyon işlemi için Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı’na nakledildi.
Kağıt Laboratuvarı’nda uzman ekip tarafından yapılan ilk incelemede, eserin ileri derecede kırılgan, parçalanmış ve ciddi deformasyona uğramış olduğu belirlendi. Restoratörler, eserin zarar görmeden temizlenmesi, korunması ve birleştirilmesi için bilimsel konservasyon işlemleri uyguladı.
Önce nem odasında nemlendirilen kağıt parçaları, yaklaşık 2,5 yıl süren çalışmayla puzzle parçaları gibi tek tek birleştirildi. Ortaya çıkan 4 büyük parçanın 18 ya da 19’uncu yüzyıla ait Mekke şehir planını tasvir ettiği belirlendi. Kabe, camiler ve yerleşim yerlerinin tasvir edildiği ve Osmanlı minyatür sanatıyla işlenen rengarenk eserin yakın zamanda müzede sergilenmesi planlanıyor.
'ÇITIR ÇITIR KIRILIYORDU'
Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarında 10 yıldır kağıt restoratörü olarak çalışan Deniz Haberal, önce belgeleme işlemlerini yaptıklarını söyleyerek, "Eser çok fazla buruşuk ve kırılgan haldeydi. Bir sürü parçası vardı ve dokunduğumuz zaman çıtır çıtır kırılıyordu. Bu yüzden önce nem odaları yaptık. Kontrollü bir şekilde eserin düzleşmesini sağlamamız gerekiyordu. Bu işlem uzun sürdü. Kapaklı kutular içerisinde minik kaplara sular koyduk ve içine eseri suya temas etmeyecek şekilde yerleştirdik. Kutu kapaklı olduğu için nem dışarı çıkamadı ve esere nüfuz etti. Böylece de eser yumuşayarak kendini bıraktı ve düzleşmesi sağlandı" dedi.
'PUZZLE GİBİ YERLERİNİ BULMAYA ÇALIŞTIK'
Düzleşen eseri presleyip mekanik ve kuru temizleme yaptıklarını belirten Haberal, "Temizlik işlemleri tamamlandıktan sonra genişçe bir masaya tüm parçaları yaydık ve bir puzzle parçası arar gibi tek tek parçaların yerlerini bulmaya çalıştık. Ortaya çıkan parçalarda gördük ki bu eserler Osmanlı minyatür sanatıyla yapılmış şehir planı tasvirleri aslında. Kabe ve Mekke'yi tasvir ediyor. Daha çok çizim görebiliyoruz bazı eserlerde; çünkü parçaları var elimizde. Bazılarının parçaları çok kayıp olduğu için o boşluk alanlardan veri alamıyoruz. Parçalar birleştirildikten sonra arada boş kalan yerlere uygun gramajlı Japon kağıtlarıyla tamamlama işlemi uyguladık. Sonrasında eserlerin uygulama sonrası, restorasyon sonrası belgelemelerini yaptık ve paketlemelerini yaparak sonlandırdık" diye konuştu.
'AYNI USTANIN ELİNDEN ÇIKMIŞ OLABİLİR'
Haberal, eserin üzerinde yaklaşık 2,5 sene çalışıldığını ifade ederek, "Aslında çok heyecan vericiydi. Çünkü parçalar birleştikçe minyatür sanatından bir sürü örnek görmeye başladık ve rengarenkti. Bir sürü renk kullanılmıştı. Önce camileri gördük birleştikçe ve camilerin yanında böyle bir sürü yerleşim alanına benzeyen şeyler gördük. Sonrasında ortasında bir şey fark ettik ve onun Kabe olabileceğini düşündük. Devam ettikçe de bunun bir Mekke şehir planı olabileceğini düşündük. Tabii bu bizim fikrimiz. Eserin parçalarını birleştirdiğimizde elimizde 4 tane minyatür sanatına ait örnek olmuş oldu. Aslında bir ya da iki de olabilir parçalı minyatürümüz daha var; ama onların parçaları çok eksik olduğu için birleştirmesini yapamadık. Onları da ayrı bir yerde konservasyonu tamamlayarak muhafaza ediyoruz. 4 farklı eserimiz var; ama birbirine çok benziyor hepsi de. Minyatürlerine ve tekniklerine bakılırsa aynı ustanın veya benzer çalışan ustaların elinden çıkmış olabileceği düşünülüyor" ifadelerini kullandı.