Konak ilçesi Basmane semtindeki Kurtuluş Savaşı öncesi Rum eczacı Tholoos'a ait olan eczane, Cumhuriyet'in ilanından sonra 1923 yılında devlet tarafından Ali Bey'e tahsis edildi. Ali Bey, eczanenin yıkıntıları arasında Tholoos'a ait bir defter buldu.

Ali Bey, Rum eczacının Fransızca olarak kayıt tuttuğu reçete defterinde; Rum kökenli hasta isimleri yanında, az sayıda Türk, Ermeni, Yahudi ve Levanten isimlerinin yazılı olduğunu gördü. Ali Bey, geçmişle bugün arasında köprü kuran ve 8 Eylül 1922 tarihinde kayıtları son bulan reçete defterini koruma altına alırken, boş kalan sayfalarını da yıllar içerisinde not alarak doldurmayı sürdürdü. Ali Bey'in ölümünün ardından eczaneyi önce oğlu Cengiz Dermancı daha sonra üçüncü kuşak temsilcisi olarak torunu Ali Dermancı (57) devraldı. 3 kuşaktır Dermancı ailesinde olan defter, İzmir'in kurtuluşunu belgeleyen asırlık bir hafıza olarak korunuyor.

Ali Dermancı, eczacılık fakültesinden 1992 yılında mezun olduğunu, 32 yıldır dedesinin eczanesinde çalıştığını söyledi. Dermancı, kızının da eczacılık fakültesinde okuduğunu, dördüncü nesil olarak yetiştiğini söyledi. Dedesinin mesleğe başlama ve eczanenin kuruluş sürecini anlatan Dermancı, "Dedem Makedonya'dan İstanbul'a gelerek eczacılık fakültesi okuyor. Okul bittikten sonra tekrar Makedonya'ya dönüyor.

1922 yılında tekrar Türkiye'ye dönerek bir süre Manisa Turgutlu'da çalışıyor. Ardından İzmir'de bir eczane açmaya karar veriyor. Şimdiki kanuna benzer şekilde o zamanda da eczane açarken nüfus ve mesafe sınırı varmış. Tilkilik, Agora uygun değilmiş, dedem de Kapılar semtinde eczane açmaya karar vermiş. Bu bölgede 1923 yılından beri hizmet vermekteyiz. Önce dedem, sonra babamla ve ardından ben" ifadelerini kullandı.

Dermancı, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Dedem 1923'te eczaneyi işletmeye başlıyor fakat 1922'de aynı yerde bir Rum eczacı hizmet vermekteymiş. Ona ait de bir reçete kayıt defteri hala ailemizde. Rum eczacı 8 Eylül 1922'ye kadar reçete kaydetmiş, fakat 9 Eylül ve sonrası yok. Bu 9 Eylül 1922 tarihinin anlamını ve önemini belirten kanıt niteliğinde bir belge."

Rum eczacının defteri Fransızca ve Latince tuttuğunu söyleyen Dermancı, "Rum eczacı İzmir'in o anki nüfusuna paralel olarak Rum, Ermeni olmak üzere her sınıftan insana hizmet vermekteymiş. Dedem 1923'ten itibaren de Rum eczacının kaldığı yerden bölgeye hizmet vermiş" dedi.

Rum eczacının torunlarının eczaneyi ziyaret ettiğini ifade eden Dermancı, "Torunlarından biri eczacıymış, serbest eczacılık yapmıyor ancak sektörün başka alanlarında çalışıyor. 2-3 kez ziyaret ettiler. Defteri gördüler, fotoğraflarını çektiler. Onlarla iletişimimiz kısıtlı da olsa da hala görüşmekteyiz. En son 1 hafta 10 gün önce Türkiye'deydiler ve bizi tekrar ziyaret ettiler. İlk defa 20 yıl önce, 2006 yılında gelmişlerdi. Olumsuz duyguları yoktu, geçmişleriyle bağlantı kurmakla ilgili bir zaman ve mesai harcıyor gibiydiler. Benim hissettiğim oydu. Bilginin peşine düştüler. Biz de elimizden geldiği kadar yardımcı olduk. Özellikle defter onlar için önemliydi" diye konuştu.