ÜNİVERSİTEDE YAPAY ZEKÂ KURALLARI DEĞİŞTİ! Tez hazırlayan öğrenciler artık bunu yapacak

Yapay zekâ artık yalnızca günlük hayatın değil,

üniversitelerde yürütülen bilimsel çalışmaların da önemli bir parçası. Makale taramaktan metin düzenlemeye, veri analizinden çeviriye kadar pek çok alanda kullanılan bu teknolojinin akademik çalışmalardaki yeri tartışılırken Ege Üniversitesi yeni bir düzenlemeye gitti.

18 Ekim 2026 tarihli ve 33404 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ege Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği değişikliğiyle, tez hazırlayan öğrencilerin üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin yeni bir yükümlülük getirildi.

Buna göre yüksek lisans ve doktora öğrencileri, tezlerini teslim ederken çalışmalarında üretken yapay zekâ kullanıp kullanmadıklarına ilişkin beyanda bulunacak.

TEZLERDE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI BİLDİRİLECEK

Yeni yönetmeliğin en dikkat çekici maddesi, yüksek lisans ve doktora tezlerinde üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin.

Düzenlemeye göre öğrenciler, tezlerinde üretken yapay zekâ kullanırken Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) yayımladığı ilgili etik rehberdeki kurallara uymak zorunda olacak.

Tez tesliminde ise yapay zekâ kullanım durumlarını beyan etmeleri gerekecek.

Böylece öğrencinin tez hazırlama sürecinde üretken yapay zekâdan yararlanıp yararlanmadığı, teslim aşamasında bildirilmiş olacak.

Yönetmelikte, yapay zekâ kullanımının nasıl beyan edileceğine ilişkin ayrıntılı bir form örneği bulunmuyor. Bu nedenle beyanın hangi belge veya sistem üzerinden yapılacağına ilişkin uygulama ayrıntılarının üniversitenin ilgili birimlerince belirlenmesi bekleniyor.

ÜNİVERSİTELERDE YAPAY ZEKÂ KULLANMAK YASAKLANDI MI?

Ege Üniversitesinin yeni düzenlemesi, tez hazırlarken yapay zekâ kullanılmasını tamamen yasaklamıyor.

Bunun yerine öğrencilerin üretken yapay zekâ kullanımlarında YÖK'ün etik rehberine uymaları ve bu kullanımı tez tesliminde beyan etmeleri gerekiyor.

Dolayısıyla yeni kural, yapay zekâyla hazırlanmış bütün tezlerin reddedileceği anlamına gelmiyor.

sBurada önemli olan, öğrencinin çalışmasındaki akademik sorumluluğu koruması ve yapay zekâ kullanımına ilişkin kurallara uygun hareket etmesi.

Ayrıca düzenleme Türkiye'deki bütün üniversiteler için çıkarılmış ortak bir yönetmelik değil. Doğrudan Ege Üniversitesinin lisansüstü öğrencilerini ilgilendiriyor.

YÜKSEK LİSANS MEZUNİYETİNDE YAYIN ŞARTI

18 Ekim'de yayımlanan yönetmelikte yalnızca yapay zekâ kullanımına ilişkin değişiklik yapılmadı. Tezli yüksek lisans öğrencilerinin mezuniyetinde aranan bilimsel yayın koşulları da yeniden düzenlendi.

Buna göre öğrencilerin tez konularıyla ilgili, Ege Üniversitesi adresli ve kendilerinin başlıca yazar olduğu bir makalelerinin ulusal veya uluslararası hakemli bir dergide yayımlanmış ya da yayına kabul edilmiş olması gerekiyor.

Bunun yerine hakemli ulusal veya uluslararası bilimsel toplantılarda sunulmuş, değerlendirilmiş ve bildiriler kitabında tam metni veya özeti yayımlanmış bir bildiri de kabul edilebilecek. Bu durumda öğrencinin bildirinin ilk yazarı olması şartı aranacak.

Belirlenen koşulları karşılamayan öğrenciler tez savunma sınavına alınmayacak. Bu süreçte geçen zaman da tez süresinden sayılacak.

Uluslararası kurum ve kuruluşlarla yapılan protokollere dayalı yüksek lisans programları ise aksi belirtilmediği sürece bu hükmün dışında değerlendirilecek.

DOKTORA ÖĞRENCİLERİ İÇİN DE YENİ ŞARTLAR

Doktora programlarının mezuniyet koşullarında da değişikliğe gidildi.

Yeni yönetmelikle bilimsel yayın şartları Eğitim Bilimleri, Fen Bilimleri, Sosyal Bilimler ve Sağlık Bilimleri enstitülerine göre ayrı ayrı düzenlendi.

Öğrencilerin doktora tezlerini ilk kez teslim ederken programları için belirlenen yayın koşullarını karşıladıklarını gösteren belgeleri ilgili enstitüye sunmaları gerekecek.

Bu belgeler enstitü yönetim kurulu tarafından değerlendirilecek. Gerekli yayın şartlarını sağlamayan öğrenciler tez savunma sınavına alınmayacak.

Fen Bilimleri Enstitüsünde bilimsel dergilerin tarandığı indeksler ve yayınların niteliği, Sağlık Bilimleri Enstitüsünde ise araştırma makalelerinin sayısı ve yayımlandığı dergilerin sınıflandırması öne çıkıyor.

Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler enstitülerinde ise makalelerin yanı sıra belirli koşulları karşılayan kitap, kitap bölümü, tam metin bildiri ve patent veya faydalı model başvuruları da yayın şartları kapsamında değerlendirilebilecek.

MEVCUT DOKTORA ÖĞRENCİLERİ YENİ ŞARTLARDAN ETKİLENECEK Mİ?

Yönetmelikte, doktora öğrencileri açısından önemli geçiş hükümleri de bulunuyor.

Buna göre doktora programlarının yayın şartlarına ilişkin bazı yeni düzenlemeler, yönetmeliğin yayımlandığı tarihten önce kayıt yaptırmış öğrencilere uygulanmayacak.

Sağlık Bilimleri Enstitüsünde ise ilgili yeni yayın koşulları bakımından 2023-2024 eğitim öğretim yılı güz yarıyılından önce kayıt yaptıran öğrenciler için istisna getirildi.

Bu öğrenciler hakkında kayıt yaptırdıkları tarihte yürürlükte bulunan hükümler uygulanmaya devam edecek.

Geçiş hükümleri, doktora yayın şartlarına ilişkin maddeleri kapsıyor. Yapay zekâ kullanımının beyan edilmesine ilişkin hüküm için ise aynı şekilde düzenlenmiş ayrı bir kayıt tarihi istisnası bulunmuyor.

TEZ SAVUNMALARI UZAKTAN YAPILABİLECEK

Yönetmelik değişikliğiyle doktora öğrencilerinin tez önerisi savunmalarına ilişkin kurallar da güncellendi.

Doktora yeterlik sınavını başarıyla tamamlayan öğrenciler, en geç altı ay içinde araştırmalarının amacını, yöntemini ve çalışma planını içeren tez önerilerini hazırlayacak.

Hazırlanan tez önerisi, tez izleme komitesi önünde yüz yüze veya uzaktan erişim yoluyla savunulabilecek.

Tez izleme komitesinin yılda iki kez yaptığı toplantıların da uzaktan erişimle gerçekleştirilmesine imkân tanındı.

Böylece doktora öğrencilerinin tez önerisi ve izleme süreçlerinde fiziksel katılımın yanında çevrim içi toplantı seçeneği de yönetmelikte açıkça yer aldı.

YABANCI DİL ŞARTLARINDA DA DEĞİŞİKLİK VAR

Yeni düzenleme, lisansüstü programlara başvuracak adayların yabancı dil yeterlilik koşullarını da kapsıyor.

Yabancı dil şartı aranan tezli yüksek lisans programlarında YÖK tarafından kabul edilen merkezî yabancı dil sınavlarından en az 50 puan veya eşdeğer uluslararası sınav puanı istenecek. Üniversitenin Yabancı Diller Yüksekokulu tarafından yapılan yüksek lisans yabancı dil yeterlik sınavından 60 puan alınması da kabul edilecek.

Doktora programlarında ise adayların ana dilleri dışında kabul edilen bir yabancı dil sınavından en az 55 puan ya da eşdeğer puana sahip olması gerekiyor.

Tamamen yabancı dilde eğitim veren veya yabancı dil ve edebiyatı alanındaki programlarda ise daha yüksek puan koşulları bulunuyor.

Bazı yüksek lisans adayları için son üç yılda ilgili yabancı dilde eğitim veren bir programdan mezun olma durumuna bağlı istisnalar da düzenlendi.

YENİ YAPAY ZEKÂ KURALI NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRDİ?

Ege Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği'nde yapılan değişiklikler, 18 Ekim 2026 Pazar günü Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Yeni hükümlerle birlikte yüksek lisans ve doktora tezlerinde üretken yapay zekâ kullanımının beyan edilmesi zorunlu hale geldi. Mezuniyette aranan bilimsel yayın koşulları, doktora tezlerinin izlenmesi ve yabancı dil yeterlilik şartları da yeniden düzenlendi.

Üniversitenin attığı adım, yapay zekâ araçlarının akademik çalışmalarda nasıl kullanıldığına ve bu kullanımın nasıl bildirileceğine ilişkin tartışmalara yeni bir örnek oluşturdu.