Erzurum'da sadece 10 kişi yapabiliyor! Bir tanesi 45 günde tamamlanıyor
Erzurum'da devlet sanatçısı unvanına sahip 10 usta, asırlık ehram dokumacılığını yaşatıyor. Koyun yününden yaklaşık 1000 ilmekle hazırlanan ehramların tamamlanması, desenine göre 15 gün ile 1,5 ay arasında değişiyor. Geleneksel kumaşlar modern tasarımlarla çanta ve aksesuara da dönüştürülüyor.

Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü bünyesinde görev yapan 10 ehram dokuma ustası, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı belgesiyle devlet sanatçısı olarak çalışmalarını sürdürüyor. Ehram dokumacılığı alanında Türkiye'de tek oldukları belirtilen ustalar, asırlık el sanatını geleneksel yöntemlerle yaşatırken modern tasarımlarla da farklı ürünlere dönüştürüyor.

Erzurum'un geleneksel el sanatları arasında yer alan ehram, geçmişte kadınların örtünme amacıyla kullandığı yöresel bir dış giyim ürünü olarak biliniyor. Özellikle genç kızların çeyiz sandıklarında önemli bir yere sahip olan ehram, koyun yününden elde edilen ipliklerle geleneksel yöntemlerle dokunuyor. Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü'nde görev yapan 10 usta, yaklaşık 4-5 yıl önce Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen süreç kapsamında Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı belgesi alarak devlet sanatçısı unvanıyla ehram dokumacılığını sürdürüyor. Ehramın üretim süreci büyük emek gerektiriyor. Haziran ayında kırkılan koyunların yünleri köylerden ustalar tarafından seçilerek temin ediliyor. Geleneksel yöntemlerle dere suyunda, özellikle alabalık suyunda yıkanan yünler, eğirme işleminin ardından iplik ve çile haline getiriliyor. Dokuma öncesinde kirişleme işlemi uygulanan iplikler, uzatma çubukları yardımıyla hazırlanarak tezgâha alınıyor. Yaklaşık 1000 ilmekten oluşan ehram, gücü ve tarak aşamalarından geçirildikten sonra dokunmaya başlanıyor.

Yaklaşık 2 metre eninde iki parçadan oluşan ehramın orta kısmı dikilirken kenarlarına püskül yapılıyor. Ürünün tamamlanma süresi ise desenlerin özelliklerine ve yoğunluğuna göre değişiyor. Daha sade desenli ehramlar yaklaşık 15 günde tamamlanırken ağır ve yoğun desenli ürünlerin dokunması bir ay ile bir buçuk ay arasında sürebiliyor.Enstitü bünyesinde ehram dokumacılığı yalnızca geleneksel kıyafet üretimiyle sınırlı tutulmuyor. Ehram kumaşı çanta, kırlent, aksesuar, sehpa örtüsü ve yatak örtüsü gibi farklı ev ve dekorasyon ürünlerinde de değerlendiriliyor. Yöreye özgü endemik bitkilerden elde edilen kök boyalarla farklı renklerde dokumalar hazırlanırken geleneksel motifler modern tasarımlarla buluşturularak ehramın genç kuşaklar tarafından da tercih edilmesi hedefleniyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı belgesi verilen ehram dokuma ustası Elif Karakuş, Erzurum'da 10 kişinin bu alanda devlet sanatçısı olarak görev yaptığını belirterek, "Erzurum'da şu anda 10 kişiyiz. Devlet sanatçısı olaraktan dokuma üzerine. Bizi 4-5 yıl önce Ankara'ya gittik, Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan aldık. Şu anda Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü'nde görev yapmaktayız. Dokuma sanatçısıyız. Ehram eskilerden bürünme amaçlı kullanılan bir örtüymüş ve olmazsa olmazlardan biriymiş. Genç kızların sandıklarında, yaşlı kadınların ya da Erzurum'da her bayanda örtünme yani bürünmek amaçlı kullanılan bir örtü, yani dış kıyafet anlamında. Haziranda kırkılan koyun yünlerini gider köylerde dolaşırız, kendimiz seçeriz. Onları götürür derede alabalık suyunda ama, o şart. Orada kendi imkânlarımızla el yordamıyla yıkarız. Oradan getirip burada yün eğirme arkadaşlarımız var. Onlar yünümüzü eğirirler. Çile haline getirirler. Biz de onu oradan alırız. Bir haşıllama var bizde. Haşıllamayı yaparız. Sonra uzatma çubuklarımız var. Orada bir ehramın boyu ne kadar işte 4 metre çıkar ama biz 5 metre uzatırız. Bir erham 1000 ilmekten oluşur . Oradan getiririz önce gücüye, sonra tarağa, sonra dokumaya başlarız. 2 metre bir boy, 2 metre öbür en olaraktan yaparız. Ortasını diker, etrafını püsküller ve Erzurum yöresinde yatay yani çoğu dikiş tarafı ortaya gelecek şekilde bürünür bayanlar. Bir ehramın dokunması yani desenine göre yoğunluğuna göre değişir. Mesela hafif desenler 15 günde biter. Ağır desenler oldu mu ağır desenlerde misal el tel diye küstü işte elmas eleği onlar bir ay sürdüğü var ve bir buçuk ay süren ehramlarımız da var" ifadelerini kullandı.







