Botox ilk olarak 1997 yılında yaşlanmayı önleyici mucize ilaç olarak piyasaya sürüldü! Botulinum toksininin insan hastalıklarının tedavisinde kullanma girişiminde bulunan ilk insanlardan biri, San Franscisco’da Smith-Kettlewell Göz Araştırma Enstitüsünde çalışmakta olan Dr. Alan B. Scott adında bir bilim insanıydı. Scott bir süredir, halk arasında şaşılık diye bilinen strabismus hastalığının cerrahi dışı tedavisi için kullanabileceğine emin olduğu BTX-A benzeri bir madde arayışındaydı.
Yetmişli yıllarda şaşı gözlü maymunların rektus kaslarına ilaçtan bir miktar enjekte etti. Prosedür başarılıydı ve kısa zamanda Scott, bleforospazm olarak bilinen göz seğirmesi dâhil benzer göz durumları yaşayan insanlarda nörotoksini denemeye başladı. Bu deneyler de başarılıydı ve Scott’ın çalışması sonucunda FDA, iki göz rahatsızlığının- göz seğirmesi (blefarospazm) ve şaşılık (strabismus)- tedavisi için botulinum toksinin kullanılmasını onayladı. BTX-A’nın kırışıklar üzerindeki kozmetik etkisi, ilk olarak Sakramento, Kaliforniya’dan Richard Clark adında bir plastik cerrahi doktor tarafından belgelenmiş ve 1989’da Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi dergisinde yayınlanmıştı.
80’lerde silah olarak kullanılmak üzere üretildi
Seksenlerin sonunda ve doksanların başında Sovyetler Birliği ve Irak, botulinum toksini silah için kullanmak üzere üretti. Hâlbuki bu ülkelerin ikisi de biyolojik silahların saldırgan araştırmasını ve imalatını yasaklayan 1972 Biyolojik ve Toksin Silah Konvansiyonunu imzalamış bulunuyordu. 1990’da Irak,Kuveyt’i işgal etti ve 13 adet özel tasarlanmış 370 mil menzilli füze ve toksinle doldurulmuş 100 bomba konuşlandırdı. Körfez Savaşından sonra Irak, 10.000 litresi silahlara doldurulmuş 19.000 litre konsantre botulumin toksin ürettiğini itiraf etti. İki yıl sonra Los Angeles ırkçı ayaklanmalarda 58 kişi ölürken Kanadalı karı koca göz ve cilt hekimleri JD ve JA Carruthers, kaş arası çatıklık çizgilerinin BTX-A ile tedavisi için yaptıkları çalışmalarını1992’de yayınladılar (5). Bu bir ilkti; bu arada bazı bağımsız gruplar tarafından da benzer etkilerin gözlemlendiği ortaya çıktı.
Jean Carruthers’in 1987’de, blefarospazm tedavisinin sonunda kaş arası çatıklık çizgilerinin kaybolduğunu gözlemlemesiyle bu ürünün günümüzde kozmetik uygulaması başladı. Jean bir ara, Botox’u göz hastalarında beş yıldır kullandığını ve hastaların ona, ürünün yüz çizgilerini giderdiğini söylediklerini bildirmişti. Jean bu gözlemini eşi dermatolog Alistair ile “Zehirim hastalarının yüzdeki kırışıklıklarını giderecek” diyerek paylaşmıştı. Jean Carruthers, Alan Scott’un laboratuarını biliyordu ve ürünün potansiyel kozmetik uygulamalarının farkındaydı. Jean buluşunu Scott ile paylaştığında onun ürünü 1985’te aynı amaçla kullandığını öğrendi. Alistair’in ürünü ilk enjekte ettiği insan, resepsiyonistleri Cathy Bickerton oldu. Cathy henüz 30 yaşındaydı ama kaş arası çatıklık çizgileri epey derindi. Herkes sonuçtan memnundu. Ve bundan sonrasını anlatmaya gerek yok.
Tedavi o kadar başarılıydı ki başka araştırmacılar, botulinumtoksin A’yı daha büyük kas gruplarında kullanmayı düşünmeye başladılar ve çok geçmeden ilacın, serebral palside distoni ve spazm tedavisinde etkili olduğu keşfedildi. 1995 yılında Michael Jackson ‘You Are Not Alone’ şarkısıyla listelere girerken Japon terörist grup Aum Shinrikyo, Tokyo’nun metro sistemine gaz saldırısı planlıyorlardı. Daha sonra yapılan operasyonda grubun, botulinum taksin üreten bir tesis kurdukları ortaya çıktı. 2000 yılında FDA toksinin, servikal distoni denilen ciddi boyun ve omuz kasılmasına neden olan nörolojik hareket rahatsızlığının tedavisi için kullanılmasını onayladı. 21. yüzyıla girerken Başkan George Bush Irak’ın, biyolojik madde olarak kullanılmak üzere büyük miktarlarda neurotoksin üreten endüstriyel fermantasyon ile uğraştığını, kendi ülkesine ve şüpheci bir dünyaya anlatmaya çalışıyordu. Dünyanın geri kalanı haklıydı ve Amerika ile Irak, bu savaşın küllerinden yaralı ve bölünmüş olarak çıktılar. Resmi duruşmaların sonunda 12-Nisan-2002’de FDA, kaşlar arası çatıklık çizgilerin (glabellar çizgileri) görünüşünü geçici olarak iyileştirme amacıyla botulinum toksin tip A’nın (BotoxKozmetik) düzenleyici onayını ilan etti. Ardından botulinumtoksin tip A’nın kozmetik kullanımı yaygınlaştı. Botox kullanılan en popüler cerrahi dışı kozmetik prosedürdür. 15-Ekim-2010 tarihinde Ona botulinumtoxin A (ticari adı Botox) kronik migrenlerin tedavisinde kullanılmak üzere FDA onayını aldı (6). Bu ilacın depresyonun tedavisinde de kullanılabileceği konusunu bir yazımda kapsamlı olarak işlemiş bulunuyorum. Botulinum toksinin popülerliği arttıkça birçok şirket üretime başladı. Bunlar arasında Botox® üreten Allergan ile Dysport ® üreten Ipsen'in yanı sıra, Xeomin® ile Merz, Çin’de Lantox® ve Prosigne® ile Lanzhou Institute of Biological Products, Güney Kore’de Neuronox® ile Medy-Tox Inc. ve ABD’de Siaxfirmalarını sayabiliriz.
Dr. Edward J. Schantz, Amerikan halkının onun biyolojik savaş programına olan muhalefetini görünce ümitsizliğe düştü ve Fort Detrick’i terk edip Wisconsin Üniversitesinde Onursal Profesör oldu. Konjestif kalp yetmezliğinden 96 yaşında vefat etti. İzole ettiği toksinin, yaşlanmakta olan hastaların yüzlerindeki kırışıklıkları ve çizgileri yok edebilen müthiş ilaç olarak dünyaca tanındığını görecek kadar yaşadı. Bu potansiyel askeri savaş ürününün neye dönüştüğü hakkında ne düşündüğü bilinmiyor ama 2014’te sadece ABD’de 7 milyon botulinumprosedürü gerçekleştirilmiş ve bu ürün Rusya ile Amerika’yı daha güzel olma konusunda birleştirmekte. Tüm bunlar bana, Michael Jackson’un şarkısındaki şu sözleri hatırlatıyor: ‘Aynadaki adamla başlıyorum. Ona, yolunu değiştirmesini söylüyorum. Hiçbir mesaj bundan daha net olamaz. Dünyayı iyileştirmek istiyorsan kendine bir bak ve ondan sonra değişikliği yap.’
