Türkiye’nin iki önemli üzüm çeşidinin genetik şifresi çözüldü! Bağcılıkta yeni dönem

Manisa Celal Bayar Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen 2023-036 numaralı altyapı projesi kapsamında gerçekleştirilen araştırmada, iki üzüm çeşidinin genom verileri elde edilerek bilim dünyasının kullanımına sunuldu. Projenin BioProject numarası PRJNA1175541 olarak kaydedildi.

Araştırmanın yürütücülüğünü MCBÜ Alaşehir Meslek Yüksekokulu Dr. Öğr. Üyesi Emine Dilşat Yeğenoğlu üstlendi. Araştırma ekibinde Öğretim Görevlisi Tevfik Hasan Can, Dr. Öğr. Üyesi Ummahan Öz, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Biyoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Murat Afşar ile Tütün Eksperliği Yüksekokulu’ndan Prof. Dr. Meltem Sesli yer aldı.

Araştırmadan elde edilen verilerin gelecekte çiftçilerin karşılaştığı sorunların çözümüne yönelik çalışmalarda değerlendirilmesi bekleniyor. Hastalıklara daha dayanıklı, su kısıtına daha toleranslı ve kalite özellikleri geliştirilmiş üzüm çeşitlerinin geliştirilmesi, üretim maliyetlerinin azaltılmasına ve pazarlanabilir ürün miktarının artırılmasına katkı sağlayabilir. Özellikle Red Globe yetiştiriciliğinde karşılaşılan renklenme ve tane çatlaması gibi sorunların genetik açıdan araştırılması, ileride yapılacak ıslah çalışmaları için yeni imkanlar sunabileceği belirtildi.Ancak elde edilen genom verilerinin doğrudan yeni bir üzüm çeşidi ortaya çıkarmadığı, bu hedeflere ulaşılabilmesi için ek araştırmaların ve saha denemelerinin yapılması gerektiği kaydedildi. Araştırma ekibinin, genom verilerinin ayrıntılı analizine ilişkin bilimsel makale çalışmalarını sürdürdüğü bildirildi.

Araştırmanın önemine ilişkin değerlendirmelerde bulunan proje yürütücüsü Dr. Öğr. Üyesi Emine Dilşat Yeğenoğlu, Sultani Çekirdeksiz ve Red Globe üzümlerinin genetik yapılarının ortaya çıkarılmasının, gelecekte yapılacak bilimsel çalışmalar için önemli bir kaynak oluşturduğunu belirtti.Yeğenoğlu, "Projemiz kapsamında Sultani çekirdeksiz ve Alaşehir ekotipi red globe üzümlerinin tüm genom dizilemesini gerçekleştirdik. Elde ettiğimiz verileri uluslararası NCBI GenBank veri tabanına kaydettirerek araştırmacıların kullanımına açtık. Böylece bu iki üzüm çeşidinin genetik yapısının daha ayrıntılı incelenmesine ve yeni araştırmalar yapılmasına imkan sağlayacak bir veri kaynağı oluşturduk" dedi.

Çalışmanın yalnızca genetik verilerin elde edilmesiyle sınırlı olmadığını ifade eden Dr. Öğretim Üyesi Yeğenoğlu, bu bilgilerin ilerleyen süreçte bağcılığın geliştirilmesine yönelik araştırmalarda kullanılabileceğini kaydetti. Dr. Öğretim Üyesi Yeğenoğlu, "Sultani Çekirdeksiz, ülkemizin kuru üzüm üretimi ve ihracatı açısından büyük önem taşıyor. Red Globe ise bölgemizde yetiştirilen ve ekonomik değeri bulunan üzüm çeşitlerinden biri. Bu çeşitlerin genetik yapılarının daha iyi anlaşılması; verim, kalite, kuraklık stresine dayanıklılık ve bitkinin çevresel koşullara verdiği tepkiler gibi konularda yapılacak araştırmalara katkı sağlayabilir" ifadelerini kullandı.