Sinop Kalesi tarih meraklılarını bekliyor Duvarın arkasından tarih fışkırdı! Sinop Kalesi’nde adı kaynaklarda geçmeyen bir Emir ortaya çıktı

 Karadeniz’in kuzeye uzanan yarımadasında yer alan Sinop Kalesi, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden izler taşıyan tarihî yapısıyla ziyaretçilerini ağırlıyor. Antik çağlardan bu yana kenti koruyan kale, yaklaşık 4 kilometre uzunluğundaki surları ve tarihî yapılarıyla kültür turizminin önemli durakları arasında bulunuyor. Kale, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde de yer alıyor.

Surlar 4 kilometre, burç sayısı 11

Yaklaşık 4 kilometre uzunluğundaki surlarda 11 burç ve 7 kapı bulunuyor. Kapılardan günümüze ulaşan ve geçişe açık olan Yonca ve Kumkapı, ziyaretçilerin gezi rotasındaki önemli noktalar arasında yer alıyor. Helenistik dönemden itibaren farklı medeniyetler tarafından kullanılan kale ve surlar, geçirdikleri onarım ve güçlendirme çalışmalarıyla bugünkü görünümüne kavuştu.

Yeni kitabeler Selçuklu tahkimatına ışık tutuyor

Kalenin tarihine ilişkin önemli bilimsel bulgulardan biri, Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlanan Belleten dergisinin Ağustos 2026 sayısında yer aldı. Mahmut Demir’in araştırmasına göre, 2021’de Sinop Tarihi Cezaevi’nde yürütülen koruma çalışmaları sırasında, tersane girişindeki kemerli yapının içinde bulunan sonradan örülmüş bir duvar kaldırıldı. Çalışmalar sırasında daha önce bilinmeyen ve yayımlanmamış iki Selçuklu kitabesi ortaya çıkarıldı.

Kitabelerden biri, adı tarihî kaynaklarda geçmeyen Emir Fahreddin Erdemşâh’ın varlığını ortaya koydu. Bu kitabe, emirin Sinop Kalesi’nde iki burç, iki sur duvarı ve bir kemerin onarım ve tahkimatına katkı sağladığını gösterdi. Diğer kitabe ise Amasya Valisi Emir Mübârizeddin Behrâmşâh’ın Sinop’taki imar ve tahkimat çalışmalarının daha önce bilinenden kapsamlı olduğunu ortaya koydu.

Araştırmaya göre Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykâvus döneminde kale genelinde 11 burç, 13 sur duvarı ve 4 kemerde onarım ve güçlendirme çalışması gerçekleştirildi. Amasya Valisi Behrâmşâh ve ekibinin katkısı ise 2 burç, 4 sur duvarı ve 4 kemer oldu. 

Surlardaki Arapça-Yunanca çift dilli kitabelerden biri de Sinop’un Selçuklular tarafından 1 Kasım 1214’te fethedildiğini belgeliyor. Kitabelerin bir bölümü surlardaki özgün yerlerinde korunurken, bazıları Sinop Müzesi’nde sergileniyor. 

Kentin simgelerinden Tarihi Saat Kulesi, kalenin doğu surlarında, Özel İdare Binası’nın güneyindeki burç üzerinde yer alıyor. Kare planlı ve düzgün kesme taştan inşa edilen kuleye, burcun batı tarafından çıkan taş merdivenlerle ulaşılıyor. Batı cephesindeki giriş kapısının bulunduğu kulenin üst bölümü mazgallı, dört köşesinde ise birer saat kadranı bulunuyor. 

Kulenin yapım tarihi konusunda farklı bilgiler bulunuyor. Bazı kaynaklarda II. Abdülhamid döneminde, 1901 yılında inşa edildiği belirtilirken Kültür Portalı yapıyı Cumhuriyet dönemine tarihlendiriyor. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yetkilileri de kulenin kim tarafından ve ne zaman yaptırıldığının kesin olarak bilinmediğini ifade ediyor. Meydan Projesi kapsamında gün yüzüne çıkan doğu surları ve çevresinin onarımı için daha önce ihale aşamasına gelindiği açıklanmıştı. 

Kalenin içindeki Tarihi Cezaevi de gezi rotasının önemli durakları arasında bulunuyor. İç kalenin burçları, 1560’lı yıllardan itibaren zindan olarak kullanılmaya başlandı. Yapı, 1887’de Sinop Mutasarrıfı Veysel Paşa döneminde resmî olarak hapishaneye dönüştürüldü. Bu dönemde yeni binalar ve bir hamam eklendi. 1939’da ise çocuk mahkûmlar için ayrı bir ıslah evi inşa edildi. 

Kuzey-güney doğrultusunda uzanan U planlı yapı, yüksek avlu duvarlarıyla birbirinden ayrılan üç bölümden ve 28 koğuştan oluşuyor. Üç yanı denizle çevrili konumu ve yüksek kale duvarları, cezaevinin mahkûmlar üzerindeki psikolojik etkisini artırırken kaçışı da güçleştiriyordu. 

1996’da tamamen boşaltılarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredilen yapı, 2000 yılında müzeye dönüştürülerek ziyarete açıldı. Restorasyon çalışmalarının ardından 5 Haziran 2025’te yeniden ziyaretçilerini ağırlamaya başlayan Tarihi Cezaevi, Sinop’un yakın tarihine tanıklık eden önemli kültür duraklarından biri olmayı sürdürüyor.