Sinop Arkeoloji Müzesi 105 yıldır kentin tarihine ışık tutuyor

Türkiye’de en erken müzecilik faaliyetlerinin yürütüldüğü kentlerden Sinop’ta, 105 yıllık geçmişe sahip Arkeoloji Müzesi, zengin koleksiyonuyla Anadolu’nun en kuzey ucunun tarihine ışık tutuyor.

Farklı dönemlere ait arkeolojik buluntuların sergilendiği müze, hem tarihî eserleri hem de bilimsel araştırmalara kaynak oluşturan koleksiyonuyla dikkat çekiyor.

Sinop’ta müzecilik çalışmaları 1921 yılında başladı. Kentin batısındaki nekropolden ve şehir içindeki inşaat temel kazılarından çıkarılan eserler, ilk olarak Mekteb-i İdadi’de koruma altına alındı. Eser sayısının artması üzerine koleksiyon, 1932 yılında 1262’de inşa edilen Pervane Medresesi’ne taşındı ve müzenin ilk çekirdeği oluşturuldu. Müze, 1941 yılında ziyarete açıldı. 1945’te memurluk, 1947’de ise müdürlük statüsüne geçti.

Bugünkü müze binasının yapımına ise 1950’li yıllarda gerçekleştirilen kazıların ardından karar verildi. Prof. Dr. Ekrem Akurgal, 1951-1953 yıllarında yürütülen kazı çalışmalarının ardından Sinop’ta özel bir müze binası kurulmasını önerdi. Belediye tarafından 1968 yılında, içerisinde Selçuklu türbesi ve Serapis Mabedi kalıntılarının da bulunduğu arazi müzeye tahsis edildi. İki katlı müze binası 1970 yılında tamamlanarak hizmete açıldı. Onarım ve yeniden teşhir düzenlemesi çalışmaları nedeniyle 2001 yılında geçici olarak kapatılan müze, Nisan 2006’da yeniden ziyaretçilerini ağırlamaya başladı.

Sinop Arkeoloji Müzesi’nin teşhir düzeni; koridor, Küçük Buluntular Salonu, Taş Eserler Salonu, Amphora Salonu, Sikke Bölümü, İkona Salonu ve bahçe teşhiri olmak üzere yedi bölümden oluşuyor.

Koridorda heykel başları, heykeller ve Sinope ile Karadeniz Ereğlisi arasında MÖ 4. yüzyılda yapılan antlaşmayı içeren taş kitabe sergileniyor.

Küçük Buluntular Salonu’nda ise İlk Tunç Çağı’ndan Bizans döneminin sonuna kadar uzanan süreçte kullanılan kaplar, madeni aletler, vazolar, pişmiş toprak heykelcikler, cam eserler ve mezar buluntuları yer alıyor. Salonun zemininde, Meydankapı’da bulunan ve yedi sanat perisini betimleyen mozaik pano da sergileniyor.

Taş Eserler Salonu, müzenin öne çıkan bölümleri arasında bulunuyor. Anadolu’nun en eski Arkaik Dönem mezar stellerinden örneklerin sergilendiği salonda, mermerden yapılmış “Geyik Parçalayan Aslanlar” grubu ile bir denizciye ait lahit dikkat çekiyor. 1951-1953 yıllarındaki kazılarda nekropol alanında bulunan aslan grubu, dönemin heykeltıraşlık anlayışına ilişkin önemli örnekler arasında yer alıyor. Denizciye ait lahit ise müzenin dikkat çeken eserlerinden biri olmasına rağmen, tescil ve envanter çalışmalarının 1970’li yıllarda başlaması nedeniyle müzeye gelişine ilişkin kayıt bulunmuyor.

Amphora Salonu, kentin antik dönemlerdeki üretim ve ticaret hayatına ışık tutuyor. 1994-2000 yılları arasında Sinop merkez, Karakum ve Demirciköy’de gerçekleştirilen Türk-Fransız ortak kazılarında çok sayıda amphora üretim atölyesi ve fırını ortaya çıkarıldı. Bulgular, Sinop’un Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde amphora, tuğla ve kiremit üretiminde önemli bir merkez olduğunu gösterdi.

Salonda, Sinop’ta üretilen amphora örneklerinin yanı sıra kazılardan elde edilen bilgiler doğrultusunda, kısmen özgün malzemeler kullanılarak yeniden oluşturulmuş bir amphora fırını da sergileniyor. Ayrıca amphoraların ticari amaçlı yayılım alanlarını gösteren harita ziyaretçilere sunuluyor.

Sikke Bölümü’nde Sinope’nin bastırdığı ilk gümüş sikkeler ile Ordu, Gelincik, Selçuklu ve Bizans definelerinden örnekler bulunuyor. Bölümün en dikkat çekici koleksiyonlarından biri ise 1988 yılında Gelincik Mahallesi’nde altyapı çalışmaları sırasında bulunan Gelincik Definesi.

Tamamı altın olan 1.444 sikkeden oluşan definenin 1.249’u İslami döneme, geri kalan bölümü ise Bizans ve farklı devletlere ait sikkelerden oluşuyor. Farklı dönemlerin ekonomik ve siyasi ilişkilerine ışık tutan define, müzenin önemli koleksiyonları arasında yer alıyor.

İkona Salonu’nda sergilenen eserler, müzenin farklı bir kültürel miras yönünü ortaya koyuyor. 19. yüzyıla tarihlendirilen ikonaların müzeye ne zaman ve nereden getirildiğine ilişkin kesin kayıt bulunmuyor. Kestane ağacından hazırlanan panolar üzerine alçı sıva, boya ve altın yaldız kullanılarak yapılan eserlerde İsa, Meryem ve çeşitli azizlerin tasvirleri yer alıyor. İkonalar, üslup ve teknik özellikleri bakımından 19. yüzyıl Rus ve Kıbrıs Rum kiliselerindeki örneklerle benzerlik gösteriyor.

Müzenin bahçesinde ise Serapis Mabedi kalıntıları, mimari bloklar, lahitler, heykeller ve farklı dönemlere ait taş eserler açık teşhirde ziyaretçilere sunuluyor. 1951 yılında gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarılan Serapis Mabedi kalıntıları, bahçenin tarihî önemini artırıyor.

Sinop Arkeoloji Müzesi, arkeolojik eserlerinin yanı sıra akademik çalışmalara sağladığı kaynaklarla da bilim dünyasının ilgisini çekiyor. Çam ve Sağlan’ın 2017 yılında TÜBA-AR’da yayımlanan çalışmasında, müzenin zengin stel koleksiyonu değerlendirildi.

Araştırmada, koleksiyondaki örneklerin Arkaik Dönem’den itibaren kentte stel üretiminin sürekliliğine işaret ettiği belirtildi. Aynı çalışmada, iki Hellenistik stelin farklı ustalara ait olmasına rağmen aynı atölyede üretildiği değerlendirmesine yer verildi.

Akın Temür’ün 2018 tarihli makalesinde ise müze envanterinde bulunan figürlü Hellenistik ve Roma dönemi stelleri toplu olarak ele alındı. Amphora üretimi üzerine Garlan, Kassab Tezgör ve Tatlıcan’ın 1990’lı yıllarda gerçekleştirdiği kazı çalışmaları da Sinop’un antik dönem üretim geleneğinin anlaşılmasında temel kaynaklar arasında yer aldı. Daha yakın tarihli araştırmalarda ise Balatlar Kilisesi’nde bulunan Sinop amphoraları arkeometrik yöntemlerle incelendi.Yeni müze arayışı sürüyor

Koleksiyondaki eser sayısının artması ve mevcut binadaki yer darlığı nedeniyle sergilenemeyen eserler için kentte ikinci bir arkeoloji müzesi kurulmasına yönelik çalışmalar gündemdeki yerini koruyor.

Sinop İl Kültür ve Turizm Müdürü Fatih Güzel, daha önce yaptığı açıklamada Denizcilik Müzesi’nin 2026 yılında açılmasının hedeflendiğini duyurmuştu. Tarihi Jandarma Misafirhanesi’nin müzeye dönüştürülmesi için yürütülen çalışmaların son durumuna ilişkin güncel bir açılış bilgisi ise henüz netleşmedi. Tarihî Lonca Kapısı’nın Fetih Müzesi’ne dönüştürülmesine yönelik proje hazırlıkları da devam ediyor.