Yalvaç'taki 1600 rakımlı Gemen Dağı zirvesinde, Ay Tanrısı Men adına inşa edilmiş kutsal alanda, 1912-1913 yıllarında yürütülen çalışmalar kapsamında tapınak olduğu düşünülen bir yapı bulundu. O dönemde yapının, antik Yunan mitolojisinde 'Tarımın, bereketin, hasadın ve anne sevgisinin tanrıçası' olarak bilinen Demeter'e ait olabileceği düşünüldü ancak tapınak isimlendirilmedi. Yıllarca 'Küçük Tapınak' olarak adlandırılan yapının, son dönemde yürütülen çalışmalar sonucunda, 'Tanrıça Hekate' inanışına ait olduğu anlaşıldı.

Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Özhanlı başkanlığındaki kazılar ve alanda ortaya çıkarılan buluntulardaki araştırma ve incelemeler sonucunda 113 yıl önce ortaya çıkarılan tapınağın gizemi bu yıl çözülerek, 'Tanrıça Hekate'ye ait olduğu belgelendi. Alana, 'Hekate Tapınağı'nın özelliklerini ve Hekate'yle ilgili bilgilendirici tabela da asıldı.

Yaklaşık 18 yıldır bölgede kazı başkanlığı yapan Prof. Dr. Özhanlı, "Bu seneki en büyük keşfimiz burada bulunan küçük bir tapınak var; hemen bu kayanın önüne yapılmış olan. Burası 1912-13'te kazılmış ama 'Demeter Tapınağı' olarak tanımlanmış. Demeter bir Yunan tanrıçası. Ancak bizim burada yapmış olduğumuz çalışmalarda Anadolu'nun yerel tanrıçası olan 'Hekate'ye ait bir tapınak olduğunu belgeledik. Çünkü daha önceki kazılarda ve bizim yaptığımız kazılarda da Tanrıça Hekate'nin figürünleri ve kabartmaları ele geçti. Men'le bağlantılı olması da buranın Hekate Tapınağı olduğunu kanıtlamış durumda" dedi.

Tanrıça Hekate'nin Yunan didaktik şiirinin babası olarak bilinen Hesiodos'un 'Theogonía' adlı şiirinde bahsettiği 'Anadolu Karya' kökenli bir tanrıça olduğunu anlatan Prof. Dr. Özhanlı, "Yere, göğe ve denize hakim olan 'triformis' olarak, yani 3 bedenli ve 3 başlı olarak betimleniyor. Yüksek bir polosu var ve bu başlığın üzerinde hilal betimlemesi söz konusu. Men ile bağlantılı olarak hem ayı temsil ediyor hem ayın karanlık yüzünü temsil ediyor. Yani ölümü ve öbür dünyayı temsil ediyor. O bakımdan oldukça önemli. Men Kutsal Alanı'nda Hekate'nin olması daha mantıklı. Zira Ay Tanrısı'nın Demeter ile bir bağlantısı yok. Kesinlikle burası Anadolu'nun en eski tanrıçalarından birinin tapınağı" diye konuştu.

Prof. Dr. Özhanlı, tapınağın yanı sıra ilçedeki diğer bir kazı alanı olan Pisidia Antiocheia Antik Kenti'ndeki yapılan çalışmalarda bulunan 2 köpek mezarının da bugün ulaştıkları verilerle örtüştüğünü belirterek, açıklamasını şöyle sürdürdü:

"Birçok mitosta Hekate, yer altı dünyası olan Hades'in 'Cehennem köpeği' dediğimiz 'Kerberos'a hükmeden bir tanrıça. En kutsal hayvanı da köpek ve biz Antiocheia kazılarında kurban edilmiş 2 köpek mezarı bulmuştuk. Bu kurban edilmiş 2 köpek mezarı da Antiocheia'da bir Hekate kültünün olduğunu arkeolojik olarak belgeliyor. Şimdi biz tapınağın önünde duruyoruz. Tapınağın, pronaosı ön alanı var, opisthodomos dediğimiz arka alan ve naos dediğimiz orta alan var. Antik dönemde tapınağa halkın girmesi söz konusu değil. Sadece rahip girebiliyor ve naosun içerisinde tanrıçanın heykelinin durduğu altlık da korunmuş. Sekizgen bir altlık var orada. O da orijinal şekilde yerinde korunmuş. Ancak buranın Hristiyanlaştırılması ile beraber Men Tapınağı'nda olduğu gibi bu tapınak da temel düzeyde bırakılmış. Tamamen yıkılmış, tahrip edilmiş bir tapınak. Ancak bizim son yıllarda yaptığımız çalışmalarda ve yapacağımız çalışmalarda zaten malzemesi yanda duruyor tekrar ayağa kaldırarak tapınağın o görüntüsünü sağlayacağız."

Yalvaç'taki yapının Tanrıça Hekate'ye ait Anadolu'daki ikinci tapınak olduğunu belgelediklerini aktaran Prof. Dr. Özhanlı, Tanrıça Hekate'ye bugün inanan bir kesim olduğunun altını çizerek, "Oldukça önemli bir tanrıça. Bugün bile 1940'lı yıllarda İngiltere'de başlayan ve ABD'de yaygınlaşan bir Vika Tarikatı var. Bilge Cadılar Tarikatı.

Bunlar 2 tanrıya, Apollon ve Hekate'ye inanıyor. Bugün bile binlerce insan Anadolu'ya gelerek yeri kesin bilinen Muğla Yatağan'daki Lagina Antik Kenti var, Stratonikeia'ya bağlı, bu tapınağa gelip ibadet ediyor. Anadolu'da başka Hekate Tapınağı bilinmiyor. Biz buranın kesin bir Hekate Tapınağı olduğunu belgeledik ve bundan sonra eminim ki ziyaret açısından da Antiocheia ve Yalvaç'a çok büyük katkı sağlayacak. Arkeolojik mimari bir buluntu Hekate Tapınağı" dedi.