Son yıllarda, Avrupa’nın dört bir yanında deniz memelilerinin toplu ölümleri giderek artan bir endişe kaynağına dönüştü. Örneğin sadece İskoçya kıyılarında 1992’den 2022’ye kadar 5 bin 147 deniz memelisinin ölmesi, bu sessiz çığlığın en çarpıcı örneklerinden biri.

Derin dalış yapan balinaların olağandışı biçimde karaya vurması çok düşündürücü… Avrupa kıyılarına vuran her bir balina, denizlerin sağlığına dair bozulan dengenin sessiz ama güçlü bir göstergesi…

Peki bu ölümlerin nedenleri neler?

Glasgow Üniversitesi’ndeki bilim insanları bu soru üzerinde yoğunlaştı. Bu yaz boyunca Kuzey Avrupa kıyılarında karaya vuran, nadir görülen derin dalışlı balina türlerinin sıra dışı serisini takip ettiler.

 İki haftadan biraz daha uzun bir süre içinde, Batı ve Güney İrlanda’dan Orkney, Norfolk, Hollanda ve Güney İsveç’e kadar uzanan geniş bir alanda 36 gagalı balina ve pilot balina karaya vurmuş şekilde bulundu. Karaya vuran canlıların geniş coğrafi dağılımı, gönüllü kurtarma ekipleri arasında ciddi bir endişeye neden oldu. Üzüncü olansa karaya vuran bu canlılardan hiçbiri başarıyla kurtarılamadı.

Ses dalgalarının etkisi olabilir mi?

Derin dalış yapan bu balinaların karaya oturmasına ise ses dalgalarının neden olabileceği düşünülüyor. Scientific Reports dergisinde yayınlanan makalenin baş yazarı Rachel Lennon, İskoçya’da sismik araştırma amaçlı hava tabancaları ve endüstriyel inşaatlardan kaynaklanan sondajlar da dahil olmak üzere insan kaynaklı gürültü kaynaklarının bol olduğunun üzerinde duruyor.

Ayrıca makale, İskoç Deniz Hayvanları Karaya Vurma İzleme Programı’ndan (Scottish Marine Animal Stranding Scheme / SMASS) bilim insanlarının Orkney Adaları’nda dört kuzey şişe burunlu balinanın (başka bir gagalı balina türü) ve 23 pilot balinadan oluşan bir sürüye katılmasından sadece birkaç hafta sonra yayınlandı.

Bu olay, bir yıl önce aynı bölgede yaşanan 77 pilot balina karaya vurmasıyla da dikkat çekici bir paralellik taşıyor. Yıl boyunca yalnızca İskoçya açıklarında 150 deniz memelisi toplu olarak karaya vurdu.

SMASS uzmanları, sadece derin dalış yapan balinalarda değil, aynı zamanda balenli balinalar (fin, minke ve kambur balinalar gibi) arasında da benzer bir artış gözlemliyor. Resme geniş bakarsak bunun nedenleri arasında iklim değişikliğinin etkisini de söylemek lazım! Makale ayrıca, karaya vuran yunus sayısında da artış olduğuna dikkat çekiyor.