İklim değişikliğinin sessiz ama etkili bir sonucu olarak yıldırım düşmeleri, dünyanın dört bir yanında orman yangınlarının başlıca tetikleyicilerinden biri haline geldi. ABD’den Kanada’ya, Avrupa’daki pek çok ülkeden Avustralya’ya kadar birçok bölgede alevler sadece insan hatasıyla değil, atmosferdeki dengesizlikle de yükseliyor. Yeni bilimsel çalışmalar ise bu tehdidin sadece bugünün değil, önümüzdeki on yılların da en ciddi çevresel risklerinden biri olacağını gösteriyor.
Yıldırım kaynaklı yangınlar çoğunlukla daha uzak bölgelerde çıkıyor ve bu nedenle genellikle insan kaynaklı yangınlardan daha büyük yangınlara dönüşüyor. Ayrıca yıldırım kaynaklı yangınların artması hava kalitesi sorunlarında da artışa yol açarak orman yangınlarını daha ölümcül hale getirmeye başladı.
Özellikle son 40 yıldır, ABD’nin batısındaki birçok bölgede, yıldırım düşmesine elverişli fırtınalar ve diğer hava koşulları daha sık yaşanıyor. Bu eğilim sadece ABD’de değil, bu yılki yangın sezonu, kısmen İspanya’daki yıldırım kaynaklı orman yangınlarının da etkisiyle Avrupa tarihinin en kötü dönemi oldu. Kanada’da bu yıl çıkan büyük yangınlar, normal ormanlık alanın yüzde 200’ünden fazlasını yaktı ve bunların büyük çoğunluğu yıldırım kaynaklıydı!
YILDIRIM KAYNAKLI YANGINLAR DAHA DA ARTACAK
Geçtiğimiz hafta yayınlanan yeni bir çalışma ise bu sorunu ele almak için makine öğrenimi tekniklerini kullanan ilk çalışma oldu. Bu çalışmada, aynı anda gelecekteki yıldırım sıklığındaki değişiklikler ile hava sıcaklığı, nem, rüzgâr ve toprak nemi gibi hava değişkenlerindeki değişiklikler incelenerek bir yangının yayılma olasılığı tahmin edildi.
Kaliforniya Üniversitesi-Merced’e bağlı Sierra Nevada Araştırma Enstitüsü’nde iklim bilimci ve çalışmanın başyazarı olan Dmitri Kalaşnikov, “Genel sinyal, yıldırım kaynaklı yangın riskinin daha fazla olacağı yönünde” ifadelerini kullandı.
Araştırmayı özetleyecek olursam;
Kalaşnikov ve ekibinin yaptığı çalışmada nemli bölgelerde risk artışı sınırlı kalırken, kurak alanlarda yangın riski ciddi şekilde yükseliyor. Genel tablo ise ürkütücü: ABD’nin batısının yüzde 98’inde yıldırım kaynaklı yangınlar artacak. Avrupa’da oran bu kadar yüksek olmasa da artış sürecek. Bu yangınlar yalnızca doğal afet riskini değil, hava kalitesini de tehdit ediyor. Ayrıca çalışmada duman kaynaklı ölümlerin yüzyıl ortasına kadar yılda 20 bin kişiye ulaşabileceğini öngörüyor.
Çalışmada altı çizilen en önemli detay ise, yıldırım kaynaklı orman yangınları genellikle ulaşılması zor bölgelerde çıktığı için itfaiye ekiplerinin müdahale kapasitesini zorluyor ve şehirlerdeki hazırlığı zayıflatıyor. Orman yangınları uzmanı Max Moritz’e göre, yıldırım fırtınalarının tam yangın sezonunda meydana gelmesi, daha sonra çıkabilecek büyük rüzgâr olaylarıyla birleştiğinde gerçek bir felakete yol açabilir.
