Erzurum’daki Soğuğa Dayanıklılık Test Merkezi’nde eksi 21 dereceye dayanıklı tohum geliştiriliyor. Merkezdeki çalışmalarla soğuk zararı nedeniyle verim kayıpları yaşanan tüm bitki türlerinde kışa ve soğuğa dayanıklılığı belirlemek, yeni test metotları ve bu verileri ulusal ve uluslararası ıslah çalışmalarına kazandırmak amaçlanıyor.

Bugüne kadar 5 ekmeklik buğday, 3 tritikale, 1 kışlık arpa çeşidi soğuğa dayanıklı olarak tescil edildi.

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) bünyesinde Doğu Anadolu Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü’nde kurulan Soğuğa Dayanıklılık Test Merkezi, tarımda iklim risklerine karşı geliştirilen en önemli ileri Ar-Ge merkezlerinden biri olarak dikkat çekiyor.

2016 yılında faaliyete geçen merkezde; soğuk ve dona dayanıklı bitki çeşitlerinin geliştirilmesine yönelik bilimsel çalışmalar sürdürülüyor.

Merkez bünyesinde 4 iklim odası, 2 soğuk oda, 2 küçük ve 1 büyük sera, biyoteknoloji ve kalite laboratuvarları ile soğuğa dayanıklılık materyal hazırlama laboratuvarı bulunuyor. Bu altyapı sayesinde bitkiler kontrollü koşullarda test edilerek, kısa sürede sonuçlar elde ediliyor. Merkezin temel görevi; soğuk zararı nedeniyle verim kayıpları yaşanan tüm bitki türlerinde kışa, soğuğa ve dona dayanıklılığı belirlemek, yeni test metotları geliştirmek ve bu verileri ulusal ve uluslararası ıslah çalışmalarına kazandırmak. Böylece dayanıklılığı yetersiz genotipler erken aşamada elenerek ıslah çalışmalarında hem zaman hem de maliyet tasarrufu sağlanıyor.

Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından yürütülen ıslah çalışmalarında, kışa dayanıklılık testleri tarladan kontrollü koşullara taşındı. İklim odalarında, 100 yıllık iklim verilerinin ortalamaları esas alınarak, bitkiler 7 hafta boyunca soğuğa alıştırılıyor. Ardından eksi 21 dereceye kadar düşen soğuk odalarda test edilen bitkiler, seralarda yeniden gelişimleri izlenerek canlı kalma oranları belirleniyor.

Merkezde yürütülen çalışmalarla bugüne kadar; 5 ekmeklik buğday, 3 tritikale, 1 kışlık arpa çeşidi soğuğa dayanıklı olarak tescil edildi. Ayrıca 2 arpa ve 1 ekmeklik buğday çeşidinin tescil süreci devam ediyor. Her yıl ileri ıslah kademesinde bulunan en az 200 genotip test edilerek seleksiyon yapılıyor. Merkezde sadece tahıllar değil, fındık ve kayısı gibi ekonomik değeri yüksek meyve türleri için de dona dayanıklılık test metotları geliştirildi. Geliştirilen metotlar kullanılarak Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü ile birlikte yürütülen çalışmalar kapsamında yaklaşık 300 kayısı çeşidinin farklı dönemlerdeki dona dayanıklılık seviyeleri belirlendi.

Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Serin İklim Tahılları Bölüm Başkanı Dr. Ümran Küçüközdemir, “Merkezde yaptığımız melezlemelerden sonra uyguladığımız testlerde dayanıklı olan genotipleri belirleyerek, bir sonraki ıslah kademesine aktarıyoruz. Yüksek verimli ve kaliteli genotipleri anne, soğuğa dayanıklı genotipleri baba olarak kullanarak, bütün özellikleri bir çeşitte birleştirmeye çalışıyoruz. Melezleme yaptıktan sonra merkezimizde bulunan seralarda hızlı ıslahla 6 yıllık süreci 2-3 yıla indiriyoruz. Dayanıklık derecelerini belirlediğimiz genotipleri bir sonraki aşmalara aktarıyoruz. Hem dayanıklı hem yüksek verimli hem de yüksek kaliteli çeşitleri tescile veriyoruz” dedi.

Dr. Küçüközdemir, “Eksi 21 derece belki insanlara çok fazla gelmeyebilir ama kar örtüsüz ortamda eksi 21 derece çok düşük bir sıcaklık demek. Burada bitkilerin yüzde 95’i ölür. 20 santim kar örtüsü altında toprak sıcaklığı 0 derecedir. Kar olmazsa eksi 15 derecede ölümler başlar. Ama biz eksi 21 dereceye dayanıklı buğday çeşitleri, tiritikale ve arpa çeşitleri geliştirdik” diye konuştu.

Sadece tahıllar üzerinde değil meyvelerde de çalışma yaptıklarını söyleyen Dr. Ümran Küçüközdemir, “Bu çalışmalarımız sadece bununla sınırlı kalmıyor. Artık meyvede, tek yıllık yem bitkilerinde de biz bu çalışmaları yapıyoruz. Malatya Kayısısı Araştırma Enstitüsü ile birlikte yürüttüğümüz ortak bir proje var. Arkadaşlarımız oradan çeşitli dönemlerde pembe tomurcuk, tam çiçek ve küçük meyve dönemlerinde çelikleri test merkezine getiriyorlar, biz de bunların testlerini yapıyoruz. Hangi genotipin kaç dereceye dayanıklı olduğunu belirliyoruz, ıslahçı arkadaşlar bunları ıslah çalışmalarında anne-baba olarak kullanıyorlar. Böylelikle dayanıklı kayısı çeşitleri geliştirebiliyorlar. Bu çalışmaları artık daha geniş tabana yaymaya başladık test merkezinde. Önce tahıllarla başladık, sonra tek yıllık yem bitkileri, bazı meyve türleri çalışmalarımıza eklendi. Daha birçok bitki türünde çalışmalara da açığız” ifadelerini kullandı.