Samsunlu profesör hesapladı! Yapay zeka kullananlar farkında değil, gizli fatura ortaya çıktı

OMÜ Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zeka uygulamalarının enerji tüketimi üzerinden oluşturduğu su ve karbon ayak izinin Samsun özelinde kişi başına düşen miktarını hesaplayarak, yapay zekanın çevresel etkilerine dikkat çekti. Yapay zeka uygulamalarının su ayak izinin teorik olarak hesaplanabileceğini belirten Prof. Dr. Yusuf Demir, “Yapay zeka uygulamalarının su ayak izinin hesaplanabilirliği henüz yaygın şekilde yapılmasa da teorik olarak mümkün. Bunun için enerji tüketimi ve enerji üretimindeki su kullanımı gibi dolaylı faktörler dikkate alınır. Büyük dil modelleri ve derin öğrenme ağları yüksek enerji tüketir. Elektrik üretiminde kullanılan su miktarı ise enerji türüne ve üretimin yapıldığı bölgeye göre değişir” diye konuştu.

Kişi başına düşen yapay zeka su ayak izinin hesaplanmasında etkili olan faktörleri sıralayan Prof. Dr. Demir, “Su ayak izi; mavi su, kaynaklardan çekilen su, yeşil su, yağış suyu ve gri su, suyun temizlenmesi için gereken miktar olmak üzere üç bileşenden oluşur. Yapay zekanın su ayak izinin hesaplanmasında enerji tüketimi, kullanılan su kaynakları, suyun kirlenme potansiyeli ve veri merkezlerinin soğutma sistemleri dikkate alınır. Veri merkezleri yüksek miktarda enerji tüketirken, enerji üretimi ve sunucuların soğutulması sırasında da su kullanılabilir. Samsun’da kişi başına düşen yapay zeka su ayak izini hesaplamak oldukça karmaşıktır. Elektrik üretiminde su kullanımı, veri merkezi yoğunluğu, su kaynaklarının sınırlı olması ve mevsimsel kuraklık bu değeri etkileyebilir. Samsun’un 2023 itibarıyla yaklaşık 1,4 milyon nüfusu vardır. Türkiye'nin toplam elektrik tüketimi 300 teravatsaat (TWh) civarındadır. Samsun’un Türkiye genelinin yüzde 1-2’si kadar elektrik tükettiği varsayılırsa yıllık tüketim 3-6 TWh arasında kabul edilebilir. Termik santrallerde 1 kilovatsaat (kWh) enerji başına 0,3-0,6 litre su tüketildiği varsayılırsa Samsun’da elektrik üretimi için yıllık 900 milyon ila 3,6 milyar litre su tüketildiği öngörülebilir. Veri merkezlerinde yıllık 100 bin MWh enerji tüketiminin 200 bin-300 bin metreküp su tükettiği kabul edilirse bu 200 milyon litre suya denk gelir. Buna göre Samsun’da yapay zeka ile toplam su tüketimi 1,1 milyar litre ila 3,8 milyar litre arasında, kişi başına yapay zeka su tüketimi ise 785 litre ile 2 bin 714 litre arasında hesaplanabilir" dedi.

Yenilenebilir enerji kullanımının artması halinde karbon ayak izinin düşebileceğini söyleyen Prof. Dr. Demir, şöyle konuştu:

“Ülkemizde kişi başına ortalama günlük su tüketiminin 4 bin litre ile 5 bin 500 litre arasında değiştiği göz önüne alındığında, yapay zeka uygulamalarıyla harcanan suyun miktarı ve önemi daha net anlaşılmaktadır. Bu sonuçlar tahmini olmakla birlikte enerji üretiminde kullanılan su, veri merkezlerinin büyüklüğü, enerji kaynakları ve yerel yoğunluk gibi değişkenlere göre farklılık gösterebilir. Yapay zekanın karbon ayak izi hesaplanırken eğitim ve uygulama süreçlerindeki enerji tüketimi ile enerji üretiminden kaynaklanan karbon salınımı dikkate alınır. Büyük dil modelleri ve derin öğrenme ağları yüksek işlem gücü gerektirir.

Fosil yakıtlarla üretilen elektrik de karbon emisyonlarına yol açar. Samsun’un yıllık elektrik tüketimi Türkiye toplamının yüzde 1-2’si kabul edildiğinde 3-6 TWh civarında hesaplanabilir. Ortalama olarak 1 kWh elektrik üretimi için yaklaşık 0,4-0,5 kilogram karbondioksit salınımı gerçekleştiği varsayılırsa Samsun’daki yıllık toplam karbon salınımı 1 milyon 240 bin ton ile 3 milyon 40 bin ton karbondioksit arasında olabilir.

Samsun’da yapay zeka ve enerji üretiminin sebep olduğu karbon ayak izi kişi başına 0,89 ton ile 2,17 ton karbondioksit arasında olabilir. Günlük karbon ayak izi ise tahminen 2,4 kilogram ile 5,95 kilogram karbondioksit arasındadır. Bu sonuçlar yalnızca yapay zeka ve veri merkezlerinden kaynaklanan karbon ayak izini kapsar. Ulaşım, ev ısıtma ve tarım gibi diğer kaynaklar bu değeri artırabilir. Yenilenebilir enerji kullanımının artması halinde karbon ayak izi düşürülebilir.”