Yunanistan’ın sahiplenmeye çalıştığı Karagöz ve Hacivat’ı Türkiye’de yaşatmaya kararlı olanlar var. 28 yaşındaki Cengiz Samsun, 4 yıldır tüm hayatını gölge oyununa adamış
Geçtiğimiz ay gazetelerde Yunanistan’ın, “Karagöz ve Hacivat” gölge oyunun patentini almak için Avrupa Birliği’ne başvurduğunun haberleri duyurulmuştu. Bu haberlere karşılık, “Karagöz Türk’tür Türk kalacak” başlıkları atıldı, “Kimseye kaptırmayız” dendi. Bu sözler de unutulup gitti... Karagöz’ün eskisi gibi bu topraklarda varolabilmesi için destek olabiliyor muyuz? Sadece Ramazan ayının amatör eğlencesi olarak kalan gölge oyunlarının Türk kültüründen silinmek üzere olduğu bir gerçek... Geleneksel Türk tiyatrosuna sahip çıkmak hatta yeniden yapılanmasını sağlamak sanırım Karagöz ve Hacivat’a ve onlara hayat verenlere kulak vermekten geçiyor. Gölge oyununun hayatta kalması için uğraşan iki elin parmaklarını geçmeyecek kişilerden biri de 28 yaşındaki Cengiz Samsun... Beyoğlu Tünel’deki atölyesinde Karagöz’ün yeniden kültürümüze bir değer olarak girebilmesi için neler yapılması gerektiğini anlatt...
Ne zamandan beri Karagöz oynatıyorsunuz?
Dört yılı aşkın süredir Karagöz’le yakından ilgileniyorum. Ortaokul yıllarında tiyatroyla tanıştım, halen Tuncay Özinel Tiyatrosu’nun oyuncusuyum. Karagöz’ü keşfettiğimde tüm zamanımı bu işe vermeye başladım.
Tiyatro oyunculuğu daha popüler bir sanat değil mi?
Karagöz’ü tanıdıkça, tasvirlerini inceleyip, daha fazla kitap okudukça kendine doğru çekiyor ve daha fazla şey bilmek istiyorsunuz. İkisini bir arada yürütüyorum ama öncelikler değişti. Hemen atölyemi tuttum ve gerekli olan malzemelerimi toparladım... Heyecanla hayali (Hacivat ve Karagöz’ü oynatan kişiye ‘hayali’ deniyor.) olmaya karar verdim.
Karagöz tasvirlerini kendiniz mi yapıyorsunuz?
Evet, Karagöz tasvirlerini yapmak için deri, nevragan (bir çeşit bıçak), kök boya gerekiyor. Klasik tiplemelerin hazır kalıpları var ve onların şeklinde değişiklik yapılmaz ama yorumlanabilir. Bir günde iki tane bitebiliyor. Bu işi yapmak isteyenler olursa atölyem herkese açık. Şu ana kadar kimseyi geri çevirmedim ve tüm bildiklerimi sırasıyla öğrettim. Bu bir miras bizden sonraya bırakamazsak kaybolup gidecek.
Karagöz bugünün siyasetiyle ilgili ne söylerdi?
Karagöz toplumun söylediğini söyler. Çünkü halkın sağduyusudur. Halkın arasında neyin doğru olduğunu fark eden Anadolulu bir insan gibi ifade eder.
Gölge oyunlarıyla iç huzurunu yakalayıp, dış dünyadan arınmaya mı çalışıyorsunuz?
Ufuk çizgisini yakalamaya çalışmak gibi bir şey bu yolculuk. Dış dünyaya kapılarımı kapatmak yerine tam merkezde durmaya çalışıyorum çünkü Karagöz’ün buna ihtiyacı var.
Karagöz oyunları sınırlı mı?
Karagöz’ün Kar-i Kadim (klasik) oyunlarını 15 tane. Ustaların yazdıklarıyla 20’yi bulur. Ben de oyunları günümüze uyarlayarak metinler yazıyorum. Geçen hafta Leman Kültür Merkezi’nde bir gösterim oldu. Klasik oyunun bir bölümünü bu zamana kadar görülmemiş hip-hopçu Karagöz olarak sahneledim. Bugün Batı’dan buraya getirmeye çalıştığımız sanatta örneğin Brecht oyunlarında buram buram Doğu gelenekselliği kokuyor. İsteğim kendi kültürümüzle çağdaşlığı birleştirerek bir şeyler ortaya koymak.
Koruma altına alınmalı
Karagöz’de son zamanlarda modern sanatta kullandığımız absürtlüğün ta kendisi var değil mi?
Evet Karagöz absürtün kralıdır. Bunu fark etmeliyiz, gelenekseli sürdürelim gibi bir düşüncem yok ancak gölge oyunundan beslenmemiz için koruma altına almamız gerekiyor. Karagöz gölge oyunu ve orta oyununu temel taşlardan biri yaparak modern Türk tiyatrosu sentezi oluşturmamız gerektiğine inanıyorum. Elimden geldiğince uğraşıyorum... Göründüğü kadar kolay bir iş olmadığını da biliyorum. Devletin ya da özel sektörlerin bu kültüre sahip çıkmalı.
Yunanistan Karagöz’e sahip çıkmaya kalktı bu işin sonu ne olur?
Yunanistan çok ağır bir yükün altına girdi. Toplumlar Karagöz’e sahip çıkmaya bilir ama kültürümüz sahip çıkar. Gölge oyunu Türk değil Uzakdoğu kökenlidir ama Karagöz halis mulis Türk işidir. Çıkan haberlere tepki göstermiyorlar çünkü bazıları Karagöz’ün değil Çankaya’nın patentini almaya çalışıyor.
Bu aralar neler yapıyorsunuz...
Leyla ile Mecnun’u sahnelemek için çalışmalar yapıyorum. Bunun için sponsor arıyorum. Koca bir aşkı bir saati aşmadan perdelemek en büyük isteyim. Fuzuli’nin yazdığı Leyla ile Mecnun’u okuyorum sayısını bile unuttum kaç kere okuduğumun. Bu sefer Leyla tarafından görmek derdindeyim. Mecnun bu kadar aşkıyla ölüp yeniden doğarken Leyla ne yapıyordu. Böyle aşkların var olduğunu yendine hatırlatmak güzel olur. Zor bir iş ama başaracağımı biliyorum.
600 yıllık gelenek
Karagöz ve Hacivat’ın kim olduklarını net bir şekilde söylemek olanaksız. Ama gölge oyunu ilk olarak millattan önce 12’de Vu isimli bir Çin İmparatoru tarafından eşinin hasretini gidermek için oynatılmış. Osmanlı topraklarına geldiğinde gölge oyunundan bu topraklara has bir Karagöz ve Hacivat çıkmış... Bir rivayete göre; Osmanlı Sultanı Orhan Bey döneminde Bursa’da bir cami yapımında Karagöz demirci, Hacivat da duvarcı olarak çalışırmış. İkisi arasındaki nükteli ve esprili konuşmalar diğer işçilerin de çalışmasına engel olunca sultanın kararıyla Hacivat ve Karagöz öldürülmüş. Padişah zamanla yaptığına pişman olarak acı çekmeye başlamış. Padişahın acısını dindirmek isteyen Şeyh Küşteri, bir perde kurdurmuş; Hacivat’la Karagöz’ün deriden yapılmış tasvirlerini perde arkasında oynatıp, şakalarını tekrarlayarak padişahı avuturmuş. Bu gelenek yaklaşık 600 yıldır insanları hem güldürüyor hem düşündürüyor.
