Obama’nın ABD başkanı seçilmesi hadisesi dev bir meselemizi hortlattı.

Adama ne diyeceğiz? Zenci? Siyah? Siyahi? Afrika kökenli Amerikalı?

Köşe yazarları ağır bir kafa karışıklığı içinde. Aynı makalede beşinin birden kullanıldığını görüyorum. Televizyonlarda konuşanlar da öyle.

Anneannem yaşasaydı o da “Arap” diyecekti muhtemelen. Zira nedendir bilinmez anneanneler kuşağı zenciye ısrarla Arap der. Ölene kadar televizyonda gördüğü her zenci için

“ay Arap çıktı” derdi.

Zenciye artık Arap denmiyor, hiç olmazsa bu konunda anlaştık ama gerisi tümüyle karışık.

Zenci lafına karşı olanlar var. Ayıpmış. Spor sayfalarına bakarsam görecekmişim ki zenci futbolcu, zenci basketbolcu lafı kullanılmıyormuş. Siyah, siyahi daha terbiyeliymiş.

Zencisi olmayan bir toplumda “zenciye zenci demek ayıptır” sonucu nasıl çıkar şiddetle merak ediyorum. Zenci lafı ne zamandan beri ve ne gerekçeyle aşağılama içeriyor?

Aramızda olmayan bir ırkı aşağılamamız mümkün değilken (zira olmayan bir şeyi aşağılayamazsın) nasıl oldu da zenci kelimesi ayıp kategorisine girdi ve yerini siyah veya siyahi gibi tümüyle uyduruk bir kelimeye bıraktı tümüyle açıklamaya muhtaç bir durum.

Alınan kim? Kime ayıp olacak da kibarlık etmeye çalışıyoruz?

Bunun “Marslılara Merihli demeyelim artık, çok ayıp oluyor” demekten bir farkı var mı?

Şunu söylemeye çalışıyorum: Bizim Amerikalılar gibi utanılacak bir geçmişimiz yokken, onlar yirmi otuz yılda bir zencilere verdikleri isimleri değiştiriyor diye biz niye böyle telaşa kapılmış durumdayız anlamakta güçlük çekiyorum.

Amerikalıların yaptığı gayet anlaşılır bir şey. Zira 400 yıldır zencilere etmediklerini bırakmamışlar ve devir değiştikçe, bir önceki karanlık devri hatırlatan kelimeleri hem utandıkları için hem de zenciler alındığı için lügatlerinden ayıklamışlar.

Köle olarak getirip insandan saymadıkları dönemde nigger demişler (ki esasen Latince siyah manasına gelen niger kelimesinden türemedir), kölelik kalkınca ayıp oluyor diye nigger’i kaldırıp 1800’lerde colored (renkli) demişler, ama o da ırkçılığın yasal olarak devam ettiği dönemleri hatırlatıyor diye kalkmış ve 1960’lardan itibaren siyah manasına gelen “ black” kelimesi kullanılmış.

Son olarak bir türlü anlamadığım nedenlerle (karamsar oluyor diye midir nedir?) siyah kelimesini de kaldırıp yerine Afrika kökenli Amerikalı manasına gelen African-American kelimesi gelmiş.

Hadi hop değiştiriyoruz şeklinde olmuş bir şey değil bu. Çok uzun ve acılı bir süreç. Toplumsal bir konsensüsle olmuş. Amerika’ya ait bir takım dinamikler.

Biz böyle bir süreçten mi geçtik? Bizim zencimiz vardı da ona otobüse, metroya binmesini yasak mı ettik? Okullara mı almadık? En iyi zenci ölü zencidir mi dedik? Klu Klux Klan’ımız mı vardı da böyle Amerikanvari bir kompleks duyuyoruz?

Şimdi tarihten üç beş örnek verilebilir tabii. Köle ticaretine hiç bulaşmamış değiliz. Hadım harem ağalarımız, hizmetçi olarak kullandığımız Arap Bacılarımız olmuş. Bunlara türlü eziyet edilmiş olması muhtemeldir. Ve lakin zenci ırkçılığı diye bir şey olmuş mu bu topraklarda? Hayır.

Bu durumda, Amerikan filmlerinde kötü çevirinin bir sonucu olarak duyduğumuz “ pis zenci” lafından çıkarak “ayıp oluyor ama” demek için nasıl bir gerekçemiz var anlamıyorum.

Zenciye zenci denir bunda da bir hakaret yoktur. Amerikalıları taklit etmeye en azında bu konuda ihtiyacımız yok üstelik haysiyetli bir gerekçemiz de var.