Cumhurbaşkanı da AKP’li biri oluncaya kadar resmi törenlerde “kadeh kaldırma” ritüeli kamuoyunda fazla dikkat çekmiyordu. Çünkü bu tür resmi toplantılarda genellikle Başbakan Erdoğan elindeki su bardağı ile konuklara eşlik ediyor ve eğer zorlamazsanız fazla da dikkat çekmiyordu.
Ancak Başkomutanlık makamına da bir AKP’li oturunca “kadeh kaldırma” olayı da sırıtmaya başladı. En dikkat çekici örneği Çankaya Köşkü’nde Suudi Kralı onuruna verilen yemekte yaşadık. “En iyisi hiç kadeh kaldırmamak” diyen Gül bu ritüelin fiilen de kalkabileceğinin sinyalini verdi.
İsrail Cumhurbaşkanı ise işi hafiften gırgıra aldı ve “Bazıları şarap içmiyor, ama su da iyidir” diyerek kadehini kaldırdı.
Peki bizde artık sorun olmaya başlayan bu “kadeh kaldırma” nedir? Ne zamandan beri insanlar karşılıklı kadeh kaldırıp “şerefe” diyorlar?
Bu adetin kesin bir başlangıç tarihi yok. Çeşitli kaynaklardan değişik bilgiler buldum. Ama kadeh kaldırmanın binlerce yıl öncesine dayandığı kesin. Hatta insanlığın en ilkel dönemlerinden kurtuluşu sırasına dayandığı bile söyleniyor.
İlkel çağdan, yani birbirlerini öldürüp yedikleri bile revayet edilen çağlardan kurtuluş sırasında kabileler aralarında barış yaparken birbirlerinin kanını bir kadehe koyup “artık seni öldürmeyeceğim, incitmeyeceğim” anlamında gelen bir kelime söyleyip bir yudum alırmış.
Bu karşılıklı barış anlaşması ritüeli bin yıllar içinde gelişip “Ben seninle kardeşim, sana benden zarar gelmez” anlamında kullanılmaya başlanmış.
Yani kadeh kaldırmak karşı tarafa bir dostluk nişanesi olarak algalanabilir. Günümüzde içinde özellikle kırmızı şarap olması da ilk çağlarda kullanılan kanı çağrıştırması açısından görülmeli. Yani şarap içilmesinin dini anlamı hiç yok.
Yine bir başka kaynağa göre Ortaçağ Avrupa’sında verilen davetlerde kimi şovalyelerin içine zehir konulup konulmadığını anlamak için kadehlerini havaya kaldırıp bakmalarıyla başlamış bu adet. Sonra iki taraf da kadehini kaldırıp zehir incelemesi yaptıktan sonra kadehlerini birbirine vurup “güven” telkin ediyorlarmış.
Başka bir kaynağa göre de masadaki herkesin eşit olduğunu göstermek için kadeh kaldırıldığı yazılı. Böylelikle herkes birbirinin aynı kadehi kaldırarak ve aynı kaptan konan içkiyi içerek “hepimiz eşitiz” mesajı veriyormuş.
Öyle ya da böyle kadeh kaldırmak tamamen karşılıklı dostluk anlamına geliyor. Başka da bir anlamı yok. Kadeh kaldırma töreninin özellikle devlet törenlerinde uygulanması da bunun bir yansıması.
Korkanlar sadece mizahçılar mı?
Fitili yılların tiyatro sanatçısı Erol Günaydın ateşledi. Dedi ki “Yeni komedyenler çok korkak. Politik mizah yapamıyorlar, liderleri taklit atmeye cesaretleri yok.” Günaydın’ın bu sözlerine bazı sanatçılardan destek geldi. Şu ana kadar karşı çıkan da olmadı.
Erol Günaydın’ın sözlerine katılıyorum ama bir de ekleme yapmak istiyorum. Korkanlar sadece mizahçılar değil ki. Mizahın sergileneceği mecraları elinde tutanlar da en azından onlar kadar korkak.
Ve hemen şunu da söylemek istiyorum. Günümüzde korkmak hiç de ayıp değil. Çünkü öyle bir iktidarla karşı karşıyayız ki. Korkmasanız da bir şey farketmiyor, çünkü zaten elinizden bir şey gelmiyor.
Mizanıh temelinde siyaset yatar. Mizahçı yaşadığı günü ve kendini yönetenleri alaya alamazsa görevini yerine getirmiş olmaz. Sırf güldürmek için yazılan vodvillerde bile öyle ya da böyle mutlaka bir politik dokundurma, egemen olanlara karşı ince eleştiri veya alay vardır.
Mizah toplumun emniyet subaplarından biridir. En kötü günlerde bile gülümseme yaratacak bir ince alay bizzat iktidar sahiplerini bile kendine getirir.
Oysa bugün iktidarda mizahtan tamamen yoksun, tahammülsüz ve despot bir zihniyet var. Bir kedi karikatürüne bile tahammül edemeyen, dava üstüne dava açan bir başbakanımız var.
Sırf güldürme amaçlı mizah ancak toplumun en alt kültür düzeyine hitap eder. Genellikle “durum komedisi” dediğimiz insanların komik duruma düşmeleri ya da şive taklitleri bu kesimi çok güldürür. Ne yazık ki bugünkü iktidarın anlayış düzeyi de böyle olunca mizah adına sadece bu yapılıyor. Bunlar neye gülüyor mesela biliyor musunuz? Vaaz veren Cüppeli Ahmet Hoca’ya. Adam diyor ki “Ulan telefonuna ezan sesi koyuyorsun, tam heladayken çalıyor, olur mu böyle?” Cami cemaati kahkahadan kırılıyor. Mizah da bu oluyor. You Tube’da örneği çok.
Ağır ve şiddetli baskı nedeniyle gerçek mizaha ortam yaratacak mecralar (Gazete, televizyon, dergiler, radyo) bundan kaçınıyor. O zaman da siyasi mizah ne idüğü belirsiz ve gerçekten korkak olan kimi internet kullanıcılarının eline kalıyor ve tabii bu da hem etkili olmuyor hem de tepki çekiyor.
Oysa en baskıcı devirlerde bile Nasrettin Hoca’yı, Bekri Mustafa’yı, Temel’i yaratan da bizleriz. Ama galiba bugünkü gibi bir baskıyı hiç hissetmemiştik. Mizahın gerçek yatağından akamamasının tek nedeni budur. Yazık. Erol Günaydın’a da üzülmek kalıyor
Hangi dilde nasıl “şerefe?” deniyor
Artık dünya çok küçüldü. Milyorlarca insan her gün kendi ülkesi dışında pek çok ülkeye gidiyor. Özellikle iş adamları birçok ülkeye gidiyor ve bu ülkelerin işadamlarıyla anlaşmalar imzalıyor. Sonra da bunun şerefine yemeklere katılıyorlar. O halde “kibarlık” bulunduğunuz ülkenin diliyle “şerefe” demeyi ve kadeh kaldırmayı gerektirir. Bu nedenle ilgilenenlere çeşitli ülkelerde “şerefe” nasıl denir, onu sunuyorum;
AVUSTURYA: Prosit
BELÇİKA: Op uw gezonheid, A votre sante
ÇİN: Wen lie
ÇEK CUM: Na zdravi, Nazdar
DANİMARKA: Skal
İNGİLTERE: Cheers
FİNLANDİYA: Kippis, Maljanne
FRANSA: A votre sante, Sante
ALMANYA: Prosit, Aur ihr wohl
YUNANİSTAN: Eis igian
İSRAİL: l’chaim, Mazeltov
İZLANDA: Santanka nu
İRLANDA: Slainte
İTALYA: Salute
JAPONYA: Kampai, Banzai
HOLLANDA: Proost, Geluch
NORVEÇ: Skall
POLONYA: Na zdrowie, Vivat
İSKOÇYA: Hoot mon
İSPANYA: Salud
PORTEKİZ: A sua saude, Eviva
RUSYA: Nazdorovia
İSVEÇ: Skal
Bir de tüm ülkelerde “Çin çin” ortak olarak kullanılır
Görgü kuralı olarak kadeh kaldırmak
Kadeh kaldırmak binlerce yıllık bir adet olunca ister istemez bunun kuralları da oluşuyor. İşte görgü kuralı açısından kadeh nasıl kaldırılır, birlikte okuyalım;
Kadeh kaldırmadan önce tüm misafirlerin çatal ve bıçaklarını bıraktıklarından emin olun. Kadeh kaldırmak için en iyi zamanlama yemek öncesi ya da tatlı servisi sonrasıdır. Kadeh kaldıran kişi ayağa kalkarak diğerlerinin dikkatini çekmek için bardağına vurabilir. Misafirler bardaklarını havaya kaldırırlar ve kadeh kaldıran konuşmasını bitirince bardaklarından küçük yudumlar alırlar. Onuruna kadeh kaldırılan kişi içkisinden yudum almadan önce diğerlerinin kadeh kaldırmasını beklemeli. Ayrıca kendine kadeh kaldırmaktan kaçınmalıdır. Daha sonra, onuruna kadeh kaldırılan kişi eğer cevap vermek isterse kadeh kaldırabilir.
Alkollü içecek kullanmayanlar boş bardak ya da su bardaklarını kaldırabilirler.
