Sitoplazma, hücre zarı ve çekirdek zarı arasında yer alan ve sürekli değişim içinde olan hücre sıvısıdır. En önemli görevi de hücre yapısı ve organlarını içinde bulundurmasıdır.
Sitoplazma nedir?
Sitoplazma, hücrenin içini dolduran ve organelleri de içinde bulunduran hücre sıvısının ismidir. Bu sıvı açık renklidir ve jel görünümüne sahiptir. Temel olan sudan oluşur fakat içinde çeşitli tuzları, organik molekülleri ve enzimleri de bulundurur. En önemli görevi de hücre yapı ve organlarını içinde bulundurmasıdır.
Jel bir yapıya sahip olduğu için organelleri ve molekülleri esnek ortamda barındırır. Ayrıca sitoplazma sıvısında farklı işlemler de meydana gelir. Oksijenli ve oksijensiz solunumun ilk aşaması olan glikoz evresi burada gerçekleşir. Ayrıca ribozomda protein sentezine gerekli olan amino asitler de burada yer alır.
Sitoplazmanın görevleri nelerdir?
Sitoplazmanın hangi görevlerinin olduğunu madde madde açıklamak gerekirse:
- Hücrede gerçekleşen reaksiyonlara imkan yaratmak.
- Organellerin içinde olan akışkan ortamı ortaya çıkarmak,
- İnorganik maddeleri, enzimleri ve organik maddeleri içermek,
- Hücreye akışkanlık ve aynı zamanda esneklik sağlamak,
- Hücre bölünmesinde rol almak,
- Bazı canlılarda sitoplazmik cep oluşturarak hareket sağlamak,
- Hücre içindeki maddelerin hareket etmelerini sağlamak.
Sitoplazma ve organeller
Hücrenin içinde farklı görevleri yerine getirmek için özelleştirilmiş yapılara organel denir ve sitoplazmanın içinde yer alır. Organeller şu şekilde:
- Ribozom: Her hücre içinde olan en temel organel. Protein sentezinden sorumludur ve içinde zar olmaz. Ribozom, protein ve RNA'dan oluşuyor.
- Endoplazmik retikulum: Çekirdek ve hücre zarı arasında dağılmış kanal sistemi. Hücre içindeki madde iletiminden sorumludur ve granüllü ile granülsüz olmak üzere iki çeşit.
- Mitokondri: Çift zarlı bir organel ve içinde hem kendi DNA'sı hem de kendi ribozomu var. En önemli görevi oksijenden sorumlu olması.
- Golgi cisimciği: Hücrede salgı yapan organele verilen isimdir ve salgı bezlerinde çok sayıda bulunuyor.
- Lizozom: Sindirimden görevlidir fakat bu görev golgi ya da endoplazmik retikulum tarafından da yerine getiriliyor.
- Sentrozom: İlkel bitki hücrelerinde, hayvan ve mantarlarda bulunan zarsız bir organeldir. Hücre bölünmesinde önemli rol sahibidir.
- Koful: Hayvan hücrelerinde küçük, bitki hücrelerinde büyük olur, boşaltım ve depo işlevleri var.
Dış sitoplazmalar
Hücre zarının altında yer alır ve buna ektoplazma ismi de verilir. Sitoplazmanın bu bölümü yoğun ve aynı zamanda granülsüzdür. Dış sitoplazma kollit bir yapıya sahip ve reversiblkolloit özelliğini de koruyor. Jel halinden zıt yönde çok kolay bir şekilde değişebilir. Sitoplazma fotosentez, solunum, sindirim, boşaltım ve beslenme gibi tüm yaşamsal fonksiyonların gerçekleştiği yerdir ve yoğunluğu da sudan yüksek.
Bu canlı madde su ve proteinlerden oluşuyor. Ayrıca bazı enzimler, mineraller, karbonhidrat ve lipitler de var. Suyum bir bölümü bağımsız bir şekilde protein moleküllerinin arasını dolduruyor. Bir kısmı ise protein moleküllerine bağlı olarak durur. Sitoplazma açık renkli ve yarı akışkan bir yapıya sahip.
Sitoplazma bitki hücresinde bulunur mu?
Hayvan ve bitki hücreleri hem farklılık hem de benzerlik gösterir. Sitoplazma ise hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur. Her hücreyi dolduran ve organellerin bulunduğu sıvıdır.
Sitoplazma bölünmesi hangi evrede gerçekleşir?
Hücre bölünmesi, M fazı sırasında gerçekleşiyor. Bu faz, çekirdek bölünmesi (mitoz) ve ardından sitoplazmik bölünme (sitokinez) olmak üzere iki aşamadan oluşuyor. DNA, M fazından önceki S fazında eşlenir ve her kromozomun iki kopyası (kardeş kromatitler), kohezin proteinleri sayesinde birbirine bağlı kalıyor. Sitokinez (sitoplazma bölünmesi), mitozun tamamlanmasının ardından, M fazının son aşamasında gerçekleşiyor. Bu süreçte sitoplazma ikiye ayrılarak iki yavru hücre oluşuyor.
