Haberin Devamı

İzmit’in kent merkezi nerede başlayıp nerede bitiyor? Kentin yıllardır kullanılan geleneksel merkezi ile imar planlarında geleceğe dönük olarak oluşturulmak istenen yeni merkez alanları ne kadar örtüşüyor? Bu sorulara yanıt arayan akademik araştırmada, sosyal medya tabanlı mekân verileri kullanılarak İzmit’in kent merkezi analiz edildi. Tayfun Salihoğlu ve Sena Barış Daşdemir tarafından hazırlanan ve PLANLAMA dergisinde 2025 yılında yayımlanan çalışmada, Foursquare platformundaki mekân verileri İzmit’in nazım imar planlarıyla karşılaştırıldı.

İZMİT’İN MERKEZİ DİJİTAL VERİLERLE HARİTALANDI
Araştırmanın çıkış noktasını, kent merkezinin yalnızca imar planlarında çizilen bir sınırdan ibaret olmadığı düşüncesi oluşturdu. Çalışmada insanların alışveriş yaptığı, yemek yediği, eğlendiği, çalıştığı, hizmet aldığı ve sosyal faaliyetlerde bulunduğu alanların kent merkezinin fiili sınırlarının belirlenmesinde kullanılabileceği değerlendirildi. Bu kapsamda Foursquare'de yer alan konum bilgili mekân verileri kullanıldı. Araştırmacılar bu yöntemle, İzmit’te insanların ve işletmelerin oluşturduğu mekânsal yoğunluğun nerelerde toplandığını belirlemeye çalıştı.

292 KARE ÜZERİNDEN İNCELENDİ
Araştırmada İzmit ilçesinin yerleşim alanı 500×500 metrelik karelere ayrıldı. Yerleşim alanıyla kesişen 292 karelaj çalışmaya dahil edildi. Her karenin merkezinden 250 metre yarıçaplı alan içerisindeki Foursquare mekânları sorgulandı. Araştırmada kullanılan veri toplama tarihi ise 10 Ekim 2021 olarak belirlendi. Araştırmacılar kent merkezini belirleyebilmek için Foursquare'deki altı farklı kategoriye odaklandı:

Haberin Devamı

Sanat ve eğlence
Etkinlik
Yemek
Gece hayatı
Profesyonel ve diğer hizmetler
Mağazalar ve servis
Bu kategorilerdeki mekânların yoğunluğu ayrı ayrı analiz edildi ve ardından birleştirilerek toplam mekân sentezi oluşturuldu.

GELENEKSEL MERKEZ HALA GÜÇLÜ
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, İzmit’in geleneksel kent merkezinin hâlâ güçlü bir çekim alanı olması. Foursquare verileriyle oluşturulan merkez sentezinde Turgut, Kozluk, Orhan, Akçakoca, Kemalpaşa, Veliahmet, Hacıhızır, Hacıhasan, Tepecik, Ömerağa, Karabaş, Cedit, Kadıköy, Körfez, Yahya Kaptan, Yenişehir, Mehmet Ali Paşa ve 28 Haziran gibi çok sayıda mahallede yoğunluklar tespit edildi.

Bu tablo, İzmit’te kent merkezi işlevlerinin yalnızca birkaç sokakla sınırlı olmadığını, ticari ve sosyal faaliyetlerin daha geniş bir alana yayıldığını gösterdi.

PLANLARLA BÜYÜK ÖLÇÜDE ÖRTÜŞTÜ
Çalışmanın en önemli sonuçlarından biri ise dijital verilerden elde edilen merkez ile imar planlarında belirlenen merkez arasındaki benzerlik oldu. Araştırmacılar Foursquare verilerinden oluşturulan kent merkezi sentezini İzmit’in 1/5000 ölçekli nazım imar planındaki merkez lekesiyle karşılaştırdı.

Haberin Devamı

İki alanın görsel olarak büyük ölçüde örtüştüğü görüldü. Bu benzerlik istatistiksel olarak da test edildi. Önceki nazım imar planındaki merkez alanı ile Foursquare'deki toplam mekân sayısı arasındaki korelasyon 0,564, meri nazım imar planındaki merkez alanı ile korelasyon ise 0,497 olarak hesaplandı. Araştırmacılar her iki ilişkinin de istatistiksel olarak anlamlı olduğunu belirtti.

Başka bir ifadeyle, İzmit’te insanların ve işletmelerin yoğunlaştığı alanlar ile planlarda kent merkezi olarak tanımlanan alanlar arasında belirgin bir örtüşme bulunuyor.

ASIL DİKKAT ÇEKEN NOKTA YENİ MERKEZ ALANI
Araştırmanın belki de en çarpıcı sonucu ise İzmit’in güneyinde, planlarda Merkezi İş Alanı (MİA) olarak öngörülen bölümle ilgili. Foursquare verileriyle oluşturulan merkez sentezinin bu alanla yeterince örtüşmediği görüldü. Araştırmaya göre deprem sonrası süreçte yeni merkez alanı olarak planlanan bu bölgenin, araştırmanın veri döneminde henüz beklenen merkez yoğunluğuna ulaşamamasında boş parsellerin fazla olması, bazı planların iptal edilmesi ve bölgede sınırlı sayıdaki sanayi işletmesinin bulunması gibi unsurlar etkili oldu.

Haberin Devamı

Bu sonuç, kent planlaması açısından önemli bir ayrımı ortaya koydu:

İmar planında merkez olarak gösterilen bir alan, günlük kent yaşamında aynı anda merkez haline gelmeyebiliyor.

“PLANLANAN MERKEZ” İLE “YAŞANAN MERKEZ” AYNI DEĞİL
Araştırmacılar MİA fonksiyonunu plan analizinden çıkardıklarında, Foursquare verileriyle oluşturulan merkez alanı ile planlanan merkez arasındaki benzerliğin büyük ölçüde arttığını belirledi. Bu durum İzmit açısından oldukça dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.

İmar planı gelecekte oluşması beklenen merkezi gösterirken, dijital mekân verileri insanların ve işletmelerin bugün oluşturduğu merkezi gösteriyor. Dolayısıyla planlanan yeni merkezin kâğıt üzerinde belirlenmiş olması, o bölgenin kendiliğinden kısa sürede kentin ana çekim noktası haline gelmesi anlamına gelmiyor.

İZMİT’İN MERKEZİ DEĞİŞTİ Mİ?
Araştırmanın sonuçları, “İzmit’in merkezi değişti” şeklinde kesin bir sonuca işaret etmiyor. Aksine çalışma, İzmit’in geleneksel merkezinin hâlâ güçlü olduğunu ve Foursquare verileriyle belirlenen yoğunlukların mevcut planlardaki merkez alanlarıyla büyük ölçüde örtüştüğünü ortaya koyuyor. Ancak aynı zamanda kentin geleceğine yönelik planlanan bazı yeni merkez alanlarının henüz günlük kent yaşamında aynı yoğunluğu oluşturamadığını gösteriyor.

Bu durum, kent planlamasında önemli bir soruyu da beraberinde getiriyor:

Bir bölgenin planlarda merkez olarak belirlenmesi, o bölgeyi gerçekten kent merkezine dönüştürmek için yeterli mi?

Araştırmanın bulguları bu soruya “tek başına yeterli olmayabilir” yanıtını veriyor.