Gazete Vatan Logo
ArşivEvrensel hukuk devreye girmezse 10 yıl zor geçer

Evrensel hukuk devreye girmezse 10 yıl zor geçer

Evrensel hukuk devreye girmezse 10 yıl zor geçer

Prof. Mehmet Altan: Türkiye “muhafazakârlaşma” ile “demokratikleşmeyi” dengeli bir şekilde ayarlayabilecek gibi görünmüyor. Temel referans kutsal metinler olup da, evrensel hukuk hiçbir şekilde devreye girmez ise bu süreç zor geçer...

Haberin Devamı
Haberin Devamı

Türkiye, 10 yıl sonra nasıl bir ülke olacak?

Bunu bilebilmek için öncelikle yeniden bir soru sormak gerek: “Türkiye sağlıklı bir şekilde hem normalleşip hem de dünyalaşabilecek mi?” Hem kendi gibi olup hem de yeryüzü değerlerini benimseyebilecek mi? Sanayi sonrası bir yaratıcılığa ulaşmış, üretken; ırk, din ve mezhep konusundaki gerginliklerini atmış, demokratik bir hukuku içselleştirmiş ve dünyanın önemli bir rengi olarak var olan bir Türkiye. Bunu nasıl ve ne zaman başarabiliriz? Pratikte AB sürecini bugünkü gibi ıskalamaya devam edersek, bu adrese varan yoldan tamamıyla uzaklaşmış olacağımız açık. Çünkü kendi toplumsal irade ve enerjimiz çağı yakalamaya yetmiyor. AB sürecinde gaza basmamız halinde ise isabetli bir adrese doğru yollanmış oluruz ama sorunların tümünü çözmek, ihtiyacımız olan terkibi yakalamak açısından nihai nokta açısından 10 yıl yeter mi, şüpheliyim. AB tam üyeliği için tavizsiz bir enerjinin 10 yılı çok büyük oranda değerlendireceğini, adrese tam ulaşılmasa da, bugüne oranla çok daha ilerlerde olacağımıza inanıyorum.

Peki, “toplumun ve kurumların muhafakârlaştığı” eleştirilerine ne diyorsunuz?

Anadolu’ya hapsedilen asıl Türkiye ortaya çıkıyor. Onları oraya hapsedip, suni bir vitrin ardında yaşayanlarda buna çok şaşırıyor. Türkiye’nin asıl sahiplerini gördükçe yadırgayanlar var. Muhafazakâr bir toplum haline gelmedik, muhafazakâr olan kitleleri yeni yeni hissedip, fark etmeye başladık. Değişen, üretim biçimini, sosyo-ekonomik yapıyı dönüştürmeden ülkeyi Batı’nın tüketim kalıplarını taklit ederek modernleştireceğini sanan anlayışın iflasıdır. Üstüne kilitler vurulmuş olan esas ve asıl Türkiye’nin ortaya çıkışı, salona girişidir.

10 yıl sonra da “mahalle baskısı”nı tartışacak mıyız?

Türkiye’de maalesef birbirleriyle anlaşamayan farklı kesimlerin temel arzusu “benzeşmek”, farklı olan ile araya mesafe koymak. Kimse kendisine benzemeyene tahammül etmek istemiyor. Hâlbuki “benzeşme” toplumu çürütür, “benzeşmeme” ise manen ve madden zenginleştirir. Bir muhafazakârlaşma ve mahalle baskısı olduğu kesin. Anadolu’yu bırakın, İstanbul Belediyesi Moda’da kendi işlettiği yerde “benzeşmeyenlere” yasaklar getirdi. Moda’da bu meydan okuma var ise, başka yerlerdekilerini varın siz düşünün. Türkiye “muhafazakârlaşma” ile “demokratikleşmeyi” dengeli bir şekilde ayarlayabilecek gibi pek görünmüyor. Temel referans kutsal metinler olup da, evrensel hukuk hiçbir şekilde devreye girmez ise bu süreç zor geçer. 10 yıl içinde dış dünya rüzgârları bu coğrafyada artarak esmez ise bu konu güncelliğini hiç kaybetmeyebilir.

10 yıl sonra AB normlarında ülke olma ihtimalimiz var mı?

Eğer bu yönde toplumsal bir irade artarak kendisini ortaya koyar ise, Türkiye rahatlıkla ve kesinlikle AB’nin tam üyesi olur. Farklı bir eksen zor çünkü aslında insanların, halkın temel arzusu iyi yaşamak ve özgür olmak. Bunu AB dışında elde edeceğimiz bir adres yok. Aramaya kalkmamız halinde hem kendi iç sorunlarımızı derinleştiririz, hem de fakirleşiriz. Çünkü AB süreci, çok daha fazla katma değer üretecek bir toplu beceri sahibi olma anlamına geliyor. Yüksek standartlarda üretmeyen bir ülke çok ileri gidemiyor.

O gün, hukuk sistemimiz, Kürt meselesi ve türban konusu nasıl şekillenebilir?

Türkiye Cumhuriyeti devlet-birey ilişkisini demokratik bir anlayışla yeşertemedi. Türk, Müslüman ve Sünni olmayan hala pek de vatandaş sayılmıyor. Devlet-birey ilişkilerini, karşılıklı hak ve yükümlülükleri, çağdaş normlara göre yeniden tanımlar ve özümsersek, tüm sorunlar çözülür. Çünkü devlet, üyesi olan vatandaşı dışlamaz. Bunun reçetesi AB Anayasası’nın iskeletini oluşturan ve devlet ile bireyin en gelişmiş manada ilişkisini tanımlayan Temel Haklar Şartı’nı anayasa haline getirmekten geçiyor. Yoksa Türkiye bugünü de arar hale gelecek bir uçuruma da yuvarlanabilir...

Türkiye’nin öncelikle çözümlemesi gereken sorunları neler...

Türkiye’nin en keskin ve zor sorunu işsizlik, sefalet ve gelir dağılımı adaletsizliğidir. Ancak işsizliğin de nedeni büyük yığınların yetersiz donanımı, mesleksizliğidir. Bu kadar yetersiz donanımlı bir duruş ile nasıl var olacağız? Toplumsal açıdan en kritik sorun bence bu. Siyaseten de Kürt sorunu. Bu iki konuyu 10 yıl içinde hâlâ çözme noktasından uzak isek, bugünleri arar olmaktan korkarım.

Milliyetçi çıkışları nasıl görüyorsunuz?

Türkiye refahı artırmanın, özgürleşmenin, farklılaşmanın, nitelikli hale gelmenin tek reçetesi olan “rekabetten” haz etmiyor. Üreterek elde edemeyeceğine, hakkı olmayana siyaseten el uzatmak çok daha fazla ve geniş kesimler tarafından tercih ediliyor. Üretimden yana değil, yönetimden yana bir durum bu. Terleyerek değil, “ilişki mühendisliği”yle pek de hak etmeden çoğaltmaya yakın durmak. Yeryüzüyle rekabet edemeyecek konumda olanlar kestirmeden “dünyaya da yabancıya da” düşman kesiliyorlar. Beceriksiz, hiçbir işe yaramayan biri milliyetçi olsa, vatan aşkından ölüp, geberse ne işe yarar ki? Beceriksizlik nedeniyle rekabet edemeyen, rekabet edilmesi halinde alta düşeceğine inananlar keskin bir sefalet ortamına düşerlerse, o ülke her belaya açık hale gelir. İçe de kapanabilir, faşizme de yelken açabilir. Hamaset ise yetersizliğin en şaşalı madalyasıdır.

Cemaatlerin rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz?

Toplumsal zenginlik sağlanmadan ülke laik olmaz. Siirt’in bir mezrasında oturan adamın aklına, ’Laik mi olayım, şeriatçı mı olayım?’ diye bir soru gelmez. Laiklik, burjuvazi ile ortaya çıkmıştır. Bir yaşam biçimidir. Orta sınıf kent kadınlarının meraklı oldukları farklı yaşam biçiminin doğuşu, burjuvazinin iktidar olmasıyla mümkün olmuştur. Özgürce yaşayabilmenin garantisi de bir anlamda burjuvaziyle birlikte laiklik olmuştur. Bir toplumda para harcama imkânları olmadığı vakit, yani soğan ekmek yiyip yatıldığı vakit, laiklik diye bir mesele olmaz. Bugünkü Türkiye’deki sosyal yapı laikliği üretiyor mu, garanti altına alıyor mu, toplumun bundan çıkarı var mı? Bütün bunları tartışmadan, ’Laiklik’ konusunda irade beyan etmenin pek de bir anlamı yok. Dini siyaseten değil, kültürel boyutuyla sahiplenen bir hale gelmemiz için çok hızla kitleleri zenginleştirmemiz lazım. Bunu başaramadıkça Türkiye dinin kültürel boyutuna değil, siyasal yanına meyleder.

KİMDİR?

Mehmet Altan, 1979’da İstanbul İktisadi Ticari İlimler Akademisi’nden mezun olup, doktora eğitimi için Fransa’ya gitti. Paris I. Pantheon Sorbonne Üniversitesi’nde, 1980’de iktisat doktoru unvanı aldı. Cumhuriyet Gazetesi’nin Paris muhabirliğini yaptı. 1986’da İÜ İktisat Fakültesi’ne yardımcı doçent olarak girdi. 1993’de profesör oldu. Altan, İÜ İktisat Fakültesi İktisat Politikası Anabilim Dalı’nda öğretim üyeliği görevi yanı sıra Star Gazetesi’nde başyazar olarak köşe yazılarına devam ediyor.

Sizin İçin Seçtiklerimiz