Geri Dön
GündemHanuka Bayramı nedir kimler kutlar? Hanuka Bayramı ne zamandan beri kutlanıyor, hikayesi?

Hanuka Bayramı nedir kimler kutlar? Hanuka Bayramı ne zamandan beri kutlanıyor, hikayesi?

İbrani takvimine göre Kislev ayının 25. Günü olan, Hanuka Bayramı, bugün başlıyor. Işıklar ve Tanrı’ya yeniden adanma bayramı olarak kutlanan Hanuka, İbranice’de adama veya kutsama anlamına gelir. Hanuka bayramının ne zaman kutlanacağı her yıl değişiyor. Hanuka bu yıl 10 Aralık 2020 tarihine denk geliyor. Musevilerin “Işıklar Bayramı” olarak da bilinen Hanuka Bayramı nedir?

Hanuka Bayramı nedir kimler kutlar? Hanuka Bayramı ne zamandan beri kutlanıyor, hikayesi?

Musevilerin Hanuka Bayramı, bazıları ailece ve bazıları topluca yapılan, 8 günlük tatil boyunca her gün süren bir seri ritüelle kutlanır. Günlük ibadete özel eklemeler yapılır ve yemekten sonraki şükrana özel bir kısım eklenir. İsrail’de Hanuka’nın ikinci gününden itibaren bir hafta boyunca, Hanuka kutlamaları için kapanır okullar. Birçok aile, kitap ya da oyun gibi birçok küçük hediye verirler birbirlerine. Yağın önemini anmak için Hanuka kutlamaları esnasında kızarmış yemekler yenilir. Hanuka Bayramı nedir kimler kutlar? Hanuka Bayramı ne zamandan beri kutlanıyor? Hanuka Bayaramı’nın hikayesi?

HANUKA BAYRAMI NEDİR?

Hanuka, İbrani takvimine göre Kislev'in 25. günü başlayıp sekiz gün süren bir Yahudi bayramıdır. Ayrıca "Işık Bayramı" veya "Yeniden Adanma Bayramı" olarak da anılır. Hanuka sözcüğü İbranice "adama, ithaf etmek" anlamlarına gelir. Bu bayram, Gregoryen takvimiyle aralık, kasım sonu ya da çok ender olarak ocak başına denk gelir.

Festival, Hanukiya adı verilen, Menora’ya benzeyip fazladan iki kolu daha olan, 9 kollu şamdanın kollarının yakılmasıyla kutlanılır. Birinci gün bir tane, ikinci gün iki tane yakılır ve bayram boyunca her gün bir fazla kolun yanmasıyla devam eder. Hanukiya’nın ortasındaki, diğerlerine göre daha yukarıda bulunan kola Şamaş ismi verilir ve bu kol her gün yanar.

HANUKA BAYRAMI NASIL KUTLANIR?

Hanukiya evde iki yere konulabilir. Birincisi ve tercih edileni, yoldan geçen herkesin bu mucizeye şahit olabilmeleri için pencere önüne koymaktır. Diğeri ise, kapıdan içeri girerken hemen girişin soluna yerleştirmektir. Böylece kişi, kapıdan girerken, sağında Mezuza, solunda Hanukiya mitzvalarıyla çevrili olacaktır. Hanukiya yanarken bir yerden bir yere taşınmaz. Söndükten sonra istenilen yere götürülebilir.

Hanukiya, Şabat öncesi harici, her gün yıldızlar çıktıktan sonra, akşam yatana kadar yakılabilir. Bir gece Hanukiya’yı yakmayı unutan kişi, ertesi gün, akşama kadar, (ama berahasız olarak) yakabilir. Hanukiya, en az yarım saat yanmalıdır. Mumlar veya yağ, buna göre ayarlanmalıdır. Yarım saat dolmadan önce Hanukiya sönerse (Şabat harici), yakma işlemi tekrarlanır ama beraha söylenmez.

HANUKA'NIN HİKAYESİ

Suriyeli Kral 3. Antiohos'un, Mısırlı Kral 5. Epifanes’i Panyum Savaşı’nda yenmesine kadar (M.Ö. 200), Yahudiye bölgesi, Ptolemi Hanedanı’nın bir parçasıdır. O andan itibaren, Yahudiye; Suriye'deki Seleukos İmparatorluğu’nun bir parçası oldu. Kral 3. Antiohos’un yeni Yahudi tebaasıyla anlaşmayı istemesi, onların ‘atalarının adetlerine göre yaşama’ haklarını ve dini vecibelerini Kudüs Tapınağı’nda sürdürebilmelerini garantiledi. Ancak, Milat’tan önce 175’te, 3. Antiohos oğlu 4. Antiokhos, görünüşte Tobias’ın oğullarının emriyle, Yahudiye’yi işgal etti. Milattan önce 170’lerde, Helenleşmiş Yahudi Grubu’nun başını çeken Tobiad’lar, ellerinden kontrolü gasp eden Baş rahip Onias ve Mısır yanlısı grup tarafından Suriye’ye atıldı. Sürülen Tobiad’lar, Kral 4. Antiokhos’la Kudüs’ü tekrar ele geçirmek için görüştü. Antik Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un anlatımıyla; “Önceden buna niyeti olan Kral, onlara boyun eğdi ve büyük bir orduyla Yahudilere hücum etti, şehirlerini zorla aldı ve Ptolemi yanlısı çok sayıdaki insani katletti ve etrafı talan etmek için askerlerini gönderdi. Ayrıca tapınağı berbat etti ve üç yıl altı ay boyunca, daima gerçekleşen kefaret kurbanı sunumuna bir son verdi”.

İkinci Tapınak yağmalanıp, ibadetler durduğunda, Yahudilik yasadışı hale getirildi. M.Ö. 167’te, Antiokhos, tapınakta Tanrı Zeus’a adanmış bir sunak hazırlanmasını emretti. Sünneti yasakladı ve sunakta domuzların kurban edilmesini emretti. Antiokhos’un bu davranışları, büyük ölçüdeki ayaklanmayı provoke etti. Haham Matatyahu ve beş oğlu; Yuhanna, Simon, Elazar, Yonatan ve Yehuda, Antiyokus’a karşı bir ayaklanmanın başını çekti. Yehuda, Yehuda Makkabi (Çekiç Yahuda) olarak bilinir oldu. M.Ö. 166’ya doğru, Matatyahu vefat etti ve Yehuda, lider olarak yerine geçti. M.Ö. 165’te Selevkos Hanedanına karşı olan Yahudi ayaklanması başarılı oldu. Tapınak serbest bırakıldı ve yeniden adandı. Hanuka festivali bu olayı kutlamak için gerçekleştirildi. Yehuda tapınağın temizlenmesini, yeni bir sunağın kirlenmiş olanın yerine kurulmasını ve yeni kutsal taşıyıcıların yapılmasını emretti. Talmud’a göre, tapınaktaki Menora için, her gece, gece boyunca yanması için zeytin yağı gerekti. Hikâyeye göre, sadece bir gece yetecek kadar yağ vardı, ama yeni tedarik için gerekli olan sekiz gün boyunca bitmeden yandı. Yahudi bilirkişiler tarafından, bu mucizevi olayı anmak için, sekiz günlük bir bayram ilan edildi.

Hikâyenin 1. Makabeler’deki versiyonu; (zeytin yağı mucizesinden hiç bahsetmeden) sekiz günlük olan bayramın, tapınağın sunağının yeniden adanması adına, şarkılarla kutlamanın ilan edildiğini anlatır. Birkaç tarihçi Hanuka’nın 8 günlük bir kutlama olması nedeninin, gecikmiş Sukot ve Şemini Atzeret kutlamaları olduğuna inanır. Savaş esnasında Yahudiler bu kutlamaları yapamadılar (Suk.v. 2-4)

Bazi modern bilimciler, kralın gelenekçi Yahudiler ve Helenleşmiş Yahudiler arasındaki sivil savaşa karıştığını iddia ediyor. Kim baş rahip olur diye birbirleriyle vahşice yarıştılar. Yason’ın Helenistik reformları, Yahudilik mertebeleri arasında bir savaşın karar verici unsurları oldu. Diğer yazarlar, olası başka sosyo-ekonomik nedenleri göz önünde bulundurur, dini nedenlerin yanı sıra. Birçok yönüyle sivil savaş olarak başlayan savaş, Helenistik Suriye Krallığının, Helenleşmekte olan Yahudilerin yanında yer almasıyla daha şiddetlendi. Şiddetlendikçe, Antiokhos, Helenleştiricilerin yanını, gelenekçilerin önemsedikleri dini ritüelleri yasaklayarak aldı. Bu, Selevkos geleneklerini ve ibadetlerini her yerde takip eden bir insanın neden geleneksel olan Yahudi ibadetlerini yasakladığını anlatır.

CUMHURBAŞKANI’NIN HANUKA BAYRAMI MESAJI

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Antisemitizm, İslam düşmanlığı ve yabancı karşıtlığının veba gibi yayıldığı bir dönemde Türkiye, engin hoşgörü kültürü ve farklılıkları zenginlik olarak gören geleneğiyle tüm dünyaya örnek olmaya devam edecektir." ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hanuka Bayramı dolayısıyla yayımladığı mesajda, Musevilik inancına sahip tüm vatandaşların bayramını tebrik etti.

Dini, dili, etnik kökeni ne olursa olsun, Türkiye'de yaşayan herkesin, herhangi bir ayrıma maruz kalmaksızın, kendi inanç ve geleneklerini özgürce yaşayabilmesine büyük önem atfettiklerini belirten Erdoğan, bu anlayışla son 18 yıldır tüm vatandaşların özgürlük alanlarını genişleten, özellikle inanç, ibadet ve vicdan hürriyetini garanti altına alan adımlar attıklarını bildirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, mesajında şunları kaydetti:

"Ülkemizi, hiçbir insanımızın inancından, kılık kıyafetinden veya dünya görüşünden dolayı ötekileştirilmediği bir iklime kavuşturduk, bu iklimi güçlendirmekte kararlıyız. Antisemitizm, İslam düşmanlığı ve yabancı karşıtlığının veba gibi yayıldığı bir dönemde Türkiye, engin hoşgörü kültürü ve farklılıkları zenginlik olarak gören geleneğiyle tüm dünyaya örnek olmaya devam edecektir. Toplumumuzun ayrılmaz parçası olan Musevi vatandaşlarımız başta olmak üzere tüm Musevilerin Hanuka Bayramı'nı tebrik ediyor, iyiliğin kötülüğe, aydınlığın karanlığa galebe çaldığı bu anlamlı günde kendilerine esenlikler diliyorum."