Doğu'nun kadim şehirlerinden Erzurum, bu kez kültür ve edebiyat dünyasını heyecanlandıran önemli bir keşifle gündeme geldi. Fransız edebiyatının önemli isimlerinden Victor Hugo'nun dünya edebiyatında derin izler bırakan eseri Sefillerin, yirminci yüzyılın başlarına ait Osmanlıca baskısı Erzurum'da ortaya çıkarıldı.

Eserin, Osmanlı döneminin üretken kalemlerinden ve önemli çevirmenlerinden Avanzade Mehmet Süleyman tarafından Osmanlı Türkçesine kazandırıldığı belirtiliyor. Tarihî kitap, Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Taner Özdemir'in yürüttüğü kültürel araştırmalar sırasında dikkat çekti. Uzun yıllardır sahaf raflarında korunan eser, yalnızca bir kitap değil, aynı zamanda Osmanlı'nın batı edebiyatıyla kurduğu kültürel ilişkinin de önemli bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Nadir eser, Erzurum'da sahaflık yapan Okay Sönmez tarafından yıllardır büyük bir titizlikle muhafaza ediliyordu. Osmanlı Türkçesiyle basılmış olan kitap, dönemin baskı karakterleri, cilt yapısı, sayfa düzeni, kullanılan kâğıt türü ve içerisindeki görsellerle dikkat çekiyor.

Sayfalarda görülen yıpranmalar ve zamanın bıraktığı izler ise eserin uzun ve dikkat çekici yolculuğunu gözler önüne seriyor. Kitabın kapağında ve iç sayfalarında yer alan matbaa izleri, dönemin yayıncılık anlayışını yansıtması bakımından da önem taşıyor. Uzmanlara göre bu tür eserler, yalnızca edebiyat tarihine değil Osmanlı basın-yayın tarihi, çeviri faaliyetleri ve kültürel dönüşüm süreçlerine de ışık tutuyor.

Konuyla ilgili değerlendirmede bulunan araştırmacı Taner Özdemir, Erzurum'un sadece tarihî olaylarla değil kültürel hafızasıyla da dikkat çeken bir şehir olduğuna vurgu yaparak şu ifadeleri kullandı:

"Yirminci yüzyılın başlarına ait Osmanlıca bir Sefiller baskısının Erzurum'da ortaya çıkması son derece kıymetli. Avanzade Mehmet Süleyman gibi önemli bir ismin çevirisini taşıyan bu eser, yalnızca edebiyat tarihi açısından değil, kültürel hafızamız bakımından da büyük önem taşıyor. Bugün elimizde tuttuğumuz eser, aslında geçmişin okuma kültürünü, matbaacılık anlayışını ve dönemin entelektüel dünyasını da bize anlatıyor. Erzurum'daki sahaf kültürünün ne kadar güçlü olduğunu gösteren önemli bir örnekle karşı karşıyayız."

Sahaf Okay Sönmez ise kitabın uzun yıllardır özenle korunduğunu belirterek, eski eserlerin gelecek kuşaklara aktarılmasının önemli bir kültürel sorumluluk olduğunu vurgulayarak, özellikle Osmanlıca eserlerin son yıllarda araştırmacılar tarafından daha fazla ilgi gördüğünü ifade etti.

Ortaya çıkarılan nadir baskının edebiyat tarihçileri, araştırmacılar, koleksiyonerler ve Osmanlı yayıncılığı üzerine çalışan akademisyenler açısından dikkat çekici bir kaynak niteliği taşıdığı belirtiliyor. Uzmanların yapacağı ayrıntılı incelemeler sonucunda eserin tam baskı yılı, basıldığı matbaa, yayım süreci ve dönemin okur kitlesiyle ilişkisine dair daha net verilerin ortaya çıkması bekleniyor.

Dünya edebiyatının en önemli eserlerinden biri kabul edilen Sefillerin Osmanlı Türkçesiyle basılmış bir nüshasının Erzurum'da ortaya çıkması, şehrin kültürel hafızasında hâlâ keşfedilmeyi bekleyen çok sayıda tarihî değerin bulunduğunu bir kez daha gösterdi. Kadim medeniyetlerin buluşma noktası olan Erzurum, bu keşifle birlikte yalnızca tarihî değil, edebî mirasıyla da yeniden gündeme taşınmış oldu.