.
Geçtiğimiz hafta Antalya’ya bağlı tatil bölgesi Adrasan’daki orman yangını ciğerlerimizi yaktı, geleceğimizi yok etti. Mavi ile yeşilin buluştuğu koyda 125 hektar orman alanı kül oldu. Korkunç manzara güneş doğduğunda daha net görüldü. Orman Genel Müdürü İsmail Üzmez, yangının piknikçilerden kaynaklandığını söyledi. Ülkemizde son 10 yılda toplam 22 bin 296 adet orman yangını tespit edilmiş, bu yangınlar sonucunda toplam 90 bin 390 hektar orman alanı yanmış. Yangınların yüzde 54’ü ihmal ve dikkatsizlik olarak nitelenen çoğunlukla piknik ateşi kaynaklı. Bir başka deyişle orman yangınlarının yüzde 90’ı insan kaynaklı. Peki Türkiye’nin ormanları neden yanıyor?
Bu soruyu TEMA Vakfı’na sorduk... İşte cevabı.
Yaz aylarının gelişiyle bütün Akdeniz ülkelerinde, orman yangınları büyük sorun olarak ortaya çıkıyor. Bu konunun sadece yazın gelmesiyle, ısınan havanın ve nemin azalmasıyla izah edilebilmesi mümkün değil. Özellikle piknikçiler ve orman kıyısından geçen yollar yangınların en büyük düşmanı. İklimin çok büyük etken olduğunu kabul etmekle beraber TEMA Vakfı’nın araştırması başta piknikçiler olmak üzere ormanlarımızın neden yandığını gözler önüne seriyor.
12 milyon hektar orman risk altında
Araştırmaya göre büyük bir bölümü yazları sıcak ve kurak geçen Akdeniz iklimi etkisinde olan ülkemizde ormanların yüzde 60’ı yüksek yangın riski altında. Kahramanmaraş’tan başlayıp Akdeniz ve Ege’yi takiben İstanbul’a kadar uzanan 1700 km’lik sahil bandının 160 km. derinliğindeki bölümü yangın açısından riskli bölgeler olup bu alanda yayılış gösteren 12 milyon hektar orman alanı yangına birinci derecede hassasiyet taşıyor.
Her yıl 21 bin 384 hektar kül oluyor
Ülkemizde 1937 yılından 2013 yılı sonuna kadar 96 bin 789 adet yangın çıkmış ve yaklaşık 1 milyon 100 bin futbol sahası büyüklüğünde 1 milyon 646 bin 541 hektar orman alanı yanmış. Buna göre her yıl ortalama 1257 adet yangın çıkmış ve her yıl 21 bin 384 hektar orman yangından zarar görmüş. Yangınların yıllara göre dağılımına bakıldığında ise özellikle 1970’lerden sonra özellikle nüfus artışına ve iklim değişikliğine bağlı bir artış olmuş.
İklim değişiyor yangınlar artıyor
TEMA’nın dikkat çektiği bir hususta yangın sayılarının artmasındaki önemli bir neden olan iklim değişikli. Son yıllarda tüm dünya ve ülkemiz ektrem sıcaklıklar yaşanıyor. Bu doğal bir yangın nedeni olan yıldırım kaynaklı yangınların artmasına da neden olabiliyor. Örneğin; 1997-2013 yılları doğal nedenlere dayalı orman sayılarına bakıldığında, doğal kaynaklı orman sayılarının ekstrem sıcak ve kurak yıllarının görüldüğü 2006-2008 yıllarında arttığı ve 1997 yılından itibaren de bir artış trendi gösterdiği görülüyor. Sevindirici olan ülkemizde kuru havalarda yıldırım düşmediğinden, yıldırımla birlikte yağış da görülüyor. Bu nedenle yıldırım kaynaklı yangınlarda yanan orman alanı miktarının düşük. Nitekim 1987-2013 yılları arasında doğal nedenlere dayalı orman yangınlarında ortalama 1.2 hektar orman alanı yanarken, ihmal ve kasıtla çıkarılan yangınlarda bu miktar 4-5 katına ulaşıyor.
İnsan kaynaklı sıfır yokoluş
Bir yangının meydana gelmesi için üç şartın bir araya gelmesi gerekiyor. Bunlar; yanıcı madde, tutuşma sıcaklığı ve oksijen. Tutuşma sıcaklığı başta insan kaynaklı olmak üzere yıldırım gibi doğal nedenlerle oluşuyor. Son 10 yılda toplam 22 bin 296 adet orman yangını tespit edilmiş ve toplam 90 bin 390 hektar orman alanı yanmış. Bunun yüzde 54’ü ihmal ve dikkatsizlikle olarak nitelenen anız yakma, avcı ve çoban ateşi, sigara, piknik ateşi kaynaklı olmuş. Yangınların yüzde 10’u terör, kundaklama, orman açma gibi nedenlerle kasten yakılmış, yüzde 26’sının ise bilinmiyor. Bilinmeyen nedenlerin insan kaynaklı olduğunun kabulü gerekmekte. Bu durumda yangınlarının yüzde 90’ının insan kaynaklı olduğunun göstergesi.
18 dakikada müdahale ediliyor
Türkiye’de 2002 yılında yangına ortalama 40 dakikada ulaşılıyorken bu süre son yıllarda 18 dakikaya kadar düştü. Orman Genel Müdürlüğü’nce ormanlar 776 adet yangın gözetleme kulesinden yangın sezonunda 24 saat izleniyor. Her yıl yaklaşık 21 bin km yangın emniyet şeridinin bakımları yapılıyor. Helikopterlerin su almalarını kolaylaştırmak için 1.850 adet gölet ve havuz hava aracı söndürme çalışmalarında kullanılıyor.
Orman yangınlarını söndürmede başarılı mıyız?
Orman yangınlarını söndürmede başarıyı gösteren en önemli parametre yangın başına yanan ortalama orman alanı miktarı, yani ortalama yangın büyüklüğü. Ortalama yangın büyüklüğü 1945’li yıllarda ortalama 160 hektar’da iken bugün 4.15 hektara kadar düşmüştür.
