Menopoz, bazı kadınlara göre “üretkenliğin” bittiği, cinsel yaşamın sonlandığı “kabus” bir dönem. Bazı kadınlara göre ise “sorunsuz cinselliğin” yaşanacağı hayatın yeni bir dönemi... Kadın hayatının yaklaşık üçte biri bu dönemde geçiyor. Bu uzun yılları sağlıklı ve mutlu geçirmek, doğru tedavi uygulamalarıyla mümkün... Türkiye’nin kadın doğum alanındaki ilk kadın profesörü olan Sevim Dinçer Cengiz, yıllardır menopoz konusunda çalışıyor. Hormon tedavisini kendisinde de uygulayan Cengiz, menopoz hakkında merak edilenleri ve fazla bilinmeyenleri anlattı...

* Menopoz, kadının cinsel hayatının sonlandığı bir dönem midir?

Bence değil. Kadının her açıdan sorunlarının azaldığı, ekonomik olarak daha refaha erdiği, en önemlisi de doğum kontrolünü düşünmeden cinselliğini yaşayacağı, “yaşanması gereken” bir dönemdir.

* Ama pek çok kadın menopoza girdiğinde cinsel hayatının biteceğini düşünüyor?

Eğer hormon tedavisi almazsa, aslında evet östrojen eksikliğine bağlı vajinal atrofi (kuruluk) geliştiği için, cinsellik bitiyor gibi oluyor. Ben menopozla uğraştıktan sonra kocalarına ikinci eşleri kendileri bulan Güneydoğu’daki kadınları anlamaya başladım. Çünkü menopozun getirdiği sorunlar yüzünden bunu ağrı duyarak yaşamak istemiyorlar. Ayrıca libido da azalıyor. Ama bu dönemde hormon tedavisi alıyorsa, menopoz öncesindeki gibi düzenli cinsel hayatı sürebiliyor.

* Menopozda hormon tedavisi konusunda ciddi şüpheler var. “Hormon kanser yapar” deniliyor...

Bu şüpheler 2002 yılında, ABD’de, WHL adlı kuruluşun yaptığı çalışma nedeniyle ortaya çıktı. Ondan önce “Herkese verelim”, “70 yaşına kadar verelim” deniyordu.

* Neydi bu çalışma?

Hormon tedavisiyle ilgili, 8.5 yıl sürecek bir çalışmaydı. Ama meme kanseri ve “inme” dediğimiz felç olaylarında artış nedeniyle 5 yılda çalışma durduruldu.

* Bu sırada siz hormon verdiğiniz hastalara ne dediniz?

Tatil dönemiydi... Çoğu telefonla bize ulaştı. “Hormonu kesin döndüğünüzde durumunuzu değerlendiririz” dedik. Ancak bir süre sonra bir grup hasta, “Ne olursa olsun, kanser de olsam ilacımı istiyorum” diye geri döndü.

* O çalışma, hormon tedavisinin, meme kanserini ve felç riskini artırdığını ortaya koydu ama hormon tedavisi sürdü mü?

Çalışmalar yeniden değerlendirildi. Ve bazı hatalar görüldü. Çalışmaya alınan kadınlar iyi seçilmemiş. Obez, kalp damar hastalıkları yönünden iyi incelenmemiş ve en önemlisi yaş ortalaması 63 olan kadınlar çalışmaya alınmış.

* Bu neyi değiştirir?

Yaş ilerledikçe damar sertliği, buna bağlı tansiyon yüksekliği, kalp damar hastalığı şeker ve tüm kanserlerde artış yaşanır. Mesala toplumda meme kanseri 30 yaşında 2525 kadında 1, 55 yaşında 33 kadında 1, 85 yaşında 9 kadından 1’inde görülüyor. O nedenle seçilen yaş grubu iyi bir yaş grubu değil. Ayrıca çalışmada görüldü ki, progesteron verilmesine ihtiyaç olmayan, sadece östrojen alan kadınlarda meme kanseri artmıyor, hatta azalıyor. Aynı şekilde kemik erimesinin, kolon kanseri riskinin de azaldığı tespit edildi.

Menopoza girme yaşının üst sınırı yukarılara çıkarken, erken menopoz yaşı da giderek düşüyor

* Kişi kendisine uygun tedavi yöntemi için menstruasyon (adet döngüsü) bittikten sonra mı doktora başvuracak?

Şöyle, adetler aksayabilir. Yani 3 aylık bir adet gecikmesinde hemen “ben menopoza giriyorum, girdim” dememek lazım. Gebelik olabilir, hormonal değişim olabilir ya da başka bir nedeni olabilir. 6 ay ya da 1 yıl hiç adet görmemişseniz, biz bu kişiyi menopoz diye düşünüp, tetkiklerini isteriz. Şunu vurgulamak istiyorum, kadınların kendi kendilerine, “Ben artık menopoza girdim ” diye düşünmemesi gerekiyor. Bu tanıyı koyacak olan hekimlerdir.

* Erken menopoz vakalarına kaç yaşlarında rastlıyorsunuz?

40 yaş ve öncesinde menopoz başlarsa, erken menopoz diyoruz. Menopoza girme yaşının son noktası giderek arttı, 51-52 yaşında hâlâ menopoza girmemiş hastamız varken, erken menopoz yaşı da giderek daha aşağılara kaydı. Bugün 30 ya da 35 yaşında adet görmeme şikayetiyle gelip, erken menopoz tanısı koyduğumuz hastalar var.

* Türkiye’de ortalama menopoza girme yaşı nedir?

40 ila 50 yaş arası, ortalama 51 yaş.

* Menopoza girme yaşı genetikle çok ilgili midir?

Evet. Ailesinde erken menopoz olanların kendilerinde de olma ihtimali fazladır. Genetik olarak aileden kime benzediği ile ilgilidir.

* Erken menopoz vakalarında ne tür bir tedavi uygulanıyor?

Erken menopozda her ay menstruasyona benzer bir kanama olacak şekilde östrojen ve progesteronu aylık takvim oluşturarak veririz. Ancak menopozdan önce premenopoz, yani menopoz öncesi dediğimiz bir dönem vardır ve adet düzensizlikleri başlar. Bu dönemde yumurtlama fonksiyonu bozulur ve progesteron hormonu azalır. Menopoz öncesinde biz o eksik hormonu dışarıdan vererek, adet görme sürecini düzenli devam ettirebiliriz.

* Menopozun sıkıntıları ilk yıllarında mı ağırlıklı olarak yaşanır?

Bir kısım kadında ilk yıllarında vazomotor semptom dediğimiz ateş basması, sıkıntı, terleme gibi şikayetler olurken, bir kısmında çok rahatsız edici değilken, ilerleyen zamanlarda ciddi olarak ortaya çıkabiliyor.

Erkek hekimler farkında değil

* Özellikle erkek meslektaşlarınız hormon tedavisine “gerek olmadığını” düşünüyor?

Menopozu yaşayan, gören bir kadın doğum hekimi doğaldır ki kadının sıkıntılarını anlar, daha iyi bilir. Erkekler yaşamadıkları için bunun çok farkında değiller. Deneyimlerimden böyle bir sonuca ulaştım. Bazen diyorlar ki “semptom olmayan hastaya vermeyelim.” Bana göre benim yüzümün çizgilenmesi, cildimin sarkması da bir semptomdur. Hayattan zevk almamam da bir semptomdur. Dolayısıyla semptomu olmayan kadın hasta yoktur.

* Siz de hormon kullanıyor musunuz?

Evet yaklaşık 15 yılı aşkın süredir. Ben genelde tüm ilaçları önce kendimde denerim. Bu tabii hastanın şikayetini ve ne derece rahatladığını anlamanız açısından da yardımcı oluyor. Şu anda bir androjen hormonu olan DHEA içeren bir pireparatı deniyorum.

* Hormon kilo aldırır mı?

Menopozda zaten bir insülin rezistansı yani direnci vardır. Yani insilün, görevini yapması için daha fazla salgılanır, bu fazla insülin de yağların depolanmasını arttırarak kilo almamıza neden olur. Ayrıca hormon almayan kadınlarda, eskiden armut şeklinde bir kilo artışı varsa, elma şeklinde olur, yağ bel bölgesinde toplanır. Bu da kalp damar hastalıkları yönünden risklidir. Hormon alanlarda yine kilo alabilir çünkü metabolizma yavaşlamıştır- ama yağlar bel bölgesinde toplanmaz, vücut armut şeklini,kadına has olan vücut şeklini muhafaza eder ve de kilo alımı hormon almayanlara göre daha kontrollüdür.

* Sağlıklı bir kadının cinsel yaşamı kaç yaşına kadar sürer?

Menopoz yaşına kadar normal sürüyor. Menopoz yaşından sonra şu da önemli, az doğrumuş, çok doğurmuş olması buna bağlı vajen genişliğiÖ Menopozdan önce cinsel yaşamıyla ilgili vaginismus ve benzeri sorunları olan insanların menopozda şikayetleri çok daha ağır olur.