Hatırlarsınız belki, her yıl 21 Kasım’da kutlanan “Mardin’in Kurtuluş Günü”nün bundan böyle “Mardin’in Onur Günü” olacağı duyuruldu. Kararın nedeni ise Belediye Başkanı Mehmet Beşir Ayanoğlu tarafından açıklandı: Türk Tarih Kurumu verilerine göre Mardin hiç düşman işgaline uğramamıştı... Yani yıllardır işgale uğramamış Mardin’de “Kurtuluş Günü” kutlamaları düzenleniyordu. Mardin Belediye Meclisi, bu gerçek ortaya çıkınca, kutlamaları kaldırmak yerine, törenlerin adını değiştirerek çözümü buldu... Bundan böyle 21 Kasım’lar “Mardin’in Onur Günü” olarak kutlanacak... Türkiye’nin tüm şehirlerinde, yüzlerce ilçede, belirli bir günde, kentin ya da ilçenin düşman işgalinden kurtuluşu kutlanıyor. Ama “Kurtuluş Günleri”, Mardin’de yaşanan olayla ve bu kez farklı bir boyutuyla gündeme geldi. Bu kez tartışma konusu, bu günlerin tarihi bir dayanağa göre mi yapıldığı yoksa bir “şehir efsanesi”nin devamı olarak mı sürdürüldüğü? Bugüne kadar yaşanan Kurtuluş Günü tartışmaları ve “manzaraları”nı bir araya getirdik...

Antalya’dan düşman kendi isteği ile çıktı

Akdeniz Üniversitesi’nden Faysal Mayak’ın araştırmasına göre, 1934’te kentin kurtuluş günü kutlamadığı fark edilince, Ankara ile yazışmalar yapılmış. Antalyalılar düşman işgalinden ne zaman kurtulduklarını da bilemiyorlarmış. Çünkü Antalya
28 Mart 1919 günü İtalyanlarca işgal ediliyor ama işgale karşı bir direniş olmuyor. 5 Temmuz 1921’de İtalyan askeri kenti boşaltıyor. İşgal halkın zihninde derin izler bırakmadığından, kentin boşaltılması 13 yıl boyunca kutlanmıyor. Ancak 1934’te, bu konuda harekete geçiliyor. CHP Genel Sekreterliği’nden, Genelkurmay’dan alınan bilgiye dayanarak,
“Siz 5 Temmuz 1934’te kurtuldunuz; kutlayabilirsiniz” mesajı geliyor. Ama devreye İçişleri Bakanlığı giriyor. Bakan Şükrü Kaya imzalı yazıda, “Cumhurbaşkanı Atatürk ve Başbakan İsmet İnönü bu kutlamayı uygun bulmamışlardır” deniyor. Niye? Çünkü Antalya, ‘harp yapılarak’ geri alınmamıştır ve zaten kentliler de uzun yıllardır kutlama yapmamaktadır.
Günümüzde ise Antalya, 5 Temmuz’u düşmandan kurtuluş günü olarak kutluyor.

Atatürk geldi ama karaya çıkmadı!

Marmaris’te bu yıl ilk kez Atatürk’ün ilçeye gelişi kutlandı. Atatürkçü Düşünce Derneği Marmaris Şubesi tarafından organize edilen törende Atatürk anıtına çelenk konuldu. Katamaran ve gemiler de Türk bayrakları ile törene eşlik etti. ADD Marmaris Şubesi Başkanı Mukbil Gülkokan törendeki konuşmasında, “Bu törenin amacı tarihi gerçeklere ve değerlere sahip çıkmak içindir... Marmaris’in tarihi önemli olaylar ve kahramanlıklarla doludur” dedi. Belediye Başkanı Ali Acar da, “Yapılan araştırmalarla Atatürk’ün Marmaris’e geliş tarihi net şekilde tespit edildi. Bu yıldönümüyle ilgili önümüzdeki yıllarda çalışmalar yapacağız. Görkemli törenlerle Cumhuriyet’in kalesi Marmaris’te Atatürk’e bağlılığı göstereceğiz. Bu kutlamaları geleneksel ve resmi hale getirmek için gerekli adımları atacağız” dedi.
Bu kutlama töreni sonrasında “Atatürk, Marmaris’e geldi mi?” tartışması yaşandı. “Gülcemal isimli gemiyle Bursa’ya gitmekte olan Atatürk’ün 30 Ocak 1933’te Marmaris’e geldiği, ancak karaya çıkmadığı” ifade edildi.

Hangi gün kurtulduk?

Trabzon’un düşman işgalinden kurtuluşu,
24 Şubat’ta kutlanıyor. İki yıl önceki kutlama gününde, Kuzey Ekspres Gazetesi’nde bir araştırma yayımlandı. Buna göre Trabzon’un düşman işgalinden kurtuluşu ilk defa 1948 yılında kutlanmıştı. Konu ile ilgili çeşitli kesimler, kutlamaların bir anlamı olmadığını ve sona erdirilmesi gerektiğini ifade etti. Rusların 1916 yılında savaşmadan bölgeyi işgal ettiklerini, iki yıl sonra ise yine savaş yapmadan bölgeden çekildiklerini kaydeden Trabzonlular, 24 Şubat’ın 1948 yılından sonra bayram olarak kutlanmaya başlandığını, Kuzey Ekspres’in yayını ile öğrendiklerini söyledi. O dönem görüş belirten KTÜ Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Hikmet Öksüz, “Trabzon’un ve bölgenin asıl kurtuluşu 1924 mübadele anlaşmasıyla olmuştur. Kurtuluş Günü bu tarihte olmalıdır” derken, DKİBB’ten (Doğu Karadeniz İhracatçıları Birliği) Ahmet Hamdi Gürdoğan ise, “Ruslar, 1916 yılında bölgeyi işgal ettiler, 1918 yılında çekildiler. Asıl bayram, Fatih’in Trabzon’u fethedişinin yıldönümüdür. Trabzon’un düşman işgalinden kurtuluşu 24 Şubat 1918 değil, 26 Ekim 1461’dir” tezini savundu.

Yanlış kutlama

Araştırmacı yazar Cezmi Yurtsever’e göre Adana’nın Kurtuluş Günü yanlış kutlanıyor. Yurtsever yazdığı yazısında şöyle dedi: “Fransızlarla yapılan 20 Ekim 1921 tarihli Ankara anlaşmasının ek maddesine göre, düşman güçler Adana’dan iki ay içinde ayrılacaktır. Anlaşma maddelerine uyulmuş, TBMM Hükümeti’nin Valisi 21 Aralık 1921 tarihinde Adana Vali Konağı’nı, Fransızlardan törenle teslim almış... Aynı gün Muhiddin Paşa kumandasında Türk ordusu Adana’ya girerek şehri denetimi altına almıştı. Fransızların depolardaki mallarını tren vagonlarıyla taşımak için iki hafta süre istemeleri üzerine, Fransızların taşınma işlemleri 4 Ocak 1922’ye kadar sürmüştür... 5 Ocak’ta Adana Erkek Lisesi’ndeki resim öğretmeni Ferit Celal Güven’in ‘Arkadaşlar bugünü kurtuluş günü ve bayramı yapalım’ diye teklif etmesi, halkın da kabul etmesi üzerine 5 Ocak Adana’nın Kurtuluş Günü oldu. Halbuki, 5 Ocak 1922 tarihi bayrak çekme günü, 21 Aralık 1921 tarihi de Adana’nın Kurtuluşu olarak kabul edilebilirdi.”

Bakan “silah olmasın” deyince


Erzurum’un İspir İlçesi’nin geçen yılki Kurtuluş Günü kutlaması, Sağlık Bakanı Recep Akdağ’ın temsil “silahsız olsun” talimatı üzerine “ilginç” görüntülere sahne oldu. İspir’in düşman işgalinden kurtuluşunun 91’inci yıldönümü törenlerine katılan Sağlık Bakanı Recep Akdağ, Belediye Başkanı’na “Temsili canlandırmada silah kullanılmasına gerek yok” dedi. Bunun üzerine temsili olarak kurtuluşu canlandıran İspir Lisesi öğrencilerinden milis kuvvetlerini oynayanlar, düşman kuvvetlerini canlandıran öğrencilere tekme tokat giriştiler. Bu ilginç görüntüler sonrasında bir öğrenci ilçenin kurtuluşunu simgeleyen Türk bayrağını Bakan Recep Akdağ’a verdi.

Kırklareli’nin kararsızlığı

Yıllarca 10 Kasım’da kutlanmış Kırklareli’nin düşman işgalinden kurtuluşu. Sabah Atatürk’ün ölüm yıldönümü nedeniyle “matem” tutan il halkı, öğleden sonra kentin düşman işgalinden kurtuluşunu “coşkuyla” kutlamış... Ama bu durum bir süre sonra rahatsızlık konusu olmuş. “Atatürk’ün öldüğü gün kutlama yapılır mı?”, “Sabah matem, akşam kutlama olur mu?” diyerek, Kurtuluş Günleri 9 Kasım’a alınmış. Uzun bir süre de 9 Kasım’da kutlanmış. Ama daha sonra “aslına uygun olsun” denilerek yeniden 10 Kasım’larda yapılmasına karar verilmiş.

Pardon yanlış biliyormuşuz

Siirt Valisi Necati Şentürk, Atatürk’ün kente gelişinin yıldönümü kutlamalarında, “Atatürk’ün Siirt’e geliş tarihinin yanlış bilindiğini, bu nedenle bundan sonra kutlamaların 14 Eylül’de değil, 27 Kasım’da yapılacağını” duyurdu. Bu yıl 14 Eylül’de son kez yapıldığını söylediği törende konuşan Vali Şentürk, şöyle dedi: “Atatürk 27 Kasım 1916 tarihinde Siirt’e gelmiş. Türk Tarih Kurumu Yayınları arasında çıkan kitaplarda bu durum Atatürk’ün ağzından açık bir şekilde belirtiliyor. Türk Tarih Kurumu ve Genelkurmay Harp Dairesi Başkanlığı ile görüşerek kutlama törenlerini 27 Kasım tarihine alacağız. Bu arada birkaç okulumuza 14 Eylül adını vermişiz. Bunların da adını 27 Kasım olarak değiştireceğiz. Kutlama töreni önümüzdeki yıldan itibaren 27 Kasım’da yapılacak.”