Okurumuz Naci Ş., 4 gün önce işyerindeki ekonomik daralma gerekçesiyle çalıştığı işyerinden çıkarıldığını, çıkarılma gerekçesinin gerçeği yansıtmadığını, bu şekilde haksız işten çıkarılmasına karşı ne yapması gerektiğini soruyor.

Okurumuz Naci Bey, bahsettiği gibi haksız yere işten çıkarıldığını düşünüyorsa işverenine karşı ‘işe iade davası’ açması gerekir. İşe iade davası, bu haksız uygulamayı kaldırabilir. Peki, işe davası nasıl açılır?

İşe iade davası, işçinin işyerinden haklı veya geçerli bir nedene bağlı olmaksızın işverenin keyfi bir nedenle işten çıkarılmasını önlemek için uygulanan bir güvence yoludur. Buna ‘iş güvencesi’ denir. Ancak İş Kanunu gereği iş güvencesinden yararlanacak işçi ile ilgili bazı özel durumların olması gerekir. Buna göre;

- İşçinin çalıştığı işyerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması,

- İşçinin en az 6 aylık kıdemi olması,

- İşçinin belirsiz süreli olarak çalışılıyor olması,

- Feshin geçerli bir nedene dayandırılıyor olması gerekir.

Sadece, bu şartları taşıyarak çalışan işçi, işvereni tarafından keyfi olarak işten çıkarıldığında işe iade davası açabilir.

İşe iade davası

Yukarıda belirtilen şartları sağlayarak işten çıkarılan işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ikametgahındaki veya işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde dava açabilir. İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde yetkili mahkeme o yerde bulunan Asliye Hukuk Mahkemeleri’dir. 1 aylık süre, hak düşürücü süredir. Bu süre geçtikten sonra açılan davalar mahkemece red edilir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. Bu sebeple okurumuzun da belirttiği gibi işçi eğer ekonomik gerekçelerle işten çıkarılıyorsa, işveren bu durumu mahkeme önünde ispat etme yükümlülüğündedir.

Dava seri muhakeme usulüne göre 2 ay içinde sonuçlandırılır. Mahkemece verilen kararın temyizi halinde, Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir. Tabi bu süreler dava dosyasının tamamlatılması, yazışmalar vs. gibi sebeplerle uzayabilir. Temyiz aşamasından sonra kesinleşen karar ile işverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece tespit edilmesi halinde feshin geçersizliğine karar verilir. Kesinleşen mahkeme kararının işçiye tebliğ edilmesini takip eden 10 gün içinde işçi işe başlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır. 10 gün içinde başvuruda bulunmazsa işveren tarafından yapılan fesih geçerli fesih olur.

İş güvencesi tazminatı...

İşveren, kesinleşen mahkeme kararına göre işyerinde yeniden çalışmaya başlamak için 10 gün içinde başvuran işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise işçiye en az 4 aylık ve en çok 8 aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. Buna ‘İş güvencesi tazminatı’ denir.

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirler. İş güvencesi tazminatına esas alınacak ücret; dava konusu yapılan fesih tarihindeki ücret değildir. Çünkü bu ilk fesih işlemi mahkeme kararıyla geçersiz sayılıp işe iade kararı verildiğinden ilk fesih işlemi hiç yapılmamış sayılır. Dolayısıyla feshin geçersizliğini tespit eden mahkeme, iş sözleşmesinin devam ettiğini tespit etmiş olmaktadır. İşe iade kararı üzerine işçinin 10 iş günü içerisinde başvurusu üzerine, işveren bir aylık yasal süre içinde işe başlatmama kararını açıklarsa yeni bir fesih işlemi olduğundan o tarihteki ücret, herhangi bir işlem yapmazsa bir aylık sürenin sonunda fesih gerçekleşeceğinden bir aylık sürenin sonundaki ücret esas alınacaktır. Kanunda açıkça iş güvencesi tazminatı belirtildiği için, toplu iş sözleşmesi ile işe başlatılmama halinde ödenecek iş güvencesi tazminatı miktarı artırılamaz.

Dava sonucu çalışmadan ücret

Bununla beraber; mahkeme kararın kesinleşmesine kadar işçinin çalışmadığı süre için işçiye en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir. Bu süre mahkeme süresinin uzama ihtimaline göre belirlenmiştir. Maksat; işçinin mahrum kaldığı ücretin işçiye ödenmesini sağlar. Yargıtay kararlarına göre; çalışılmadığı halde ödenecek ücret; brüt giydirilmiş ücrettir. Giydirilmiş ücret, asıl ücretle birlikte işçiye verilen prim, ikramiye, sosyal haklar ve diğer ek ücret ödemelerinin de dahil olduğu ücrettir.