Geçen hafta İstanbul Esenyurt’ta yapımı devam eden bina inşaatı şantiyesindeki felakette, yangında feci şekilde ölen işçilerin akibeti işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin en az yapılan iş kadar önemli olduğunu bizlere bir kez daha gösterdi. İş kazaları çoğu kez alınması gereken ancak ihmal edilen basit iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinden kaynaklanmakta. Ne yazık ki bu kazada da bu şekilde olmuştur.

Oysa ki; Çalışma hayatını düzenleyen Anayasal hükümler de dahil ilgili Kanunlarda iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili olarak doğrudan veya dolaylı pek çok hüküm bulunmaktadır. Söz konusu düzenlemeler çerçevesinde işveren işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçilerin alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyup uymadığını denetlemek, işçileri karşı karşıya kaldıkları riskler ile ilgili gerekli eğitimi vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük işverenin işçi üzerindeki gözetim ve denetim borcudur. Bu borcu yerine getirmeyen işveren hakkında idari, cezai işlemlerin yanında işçinin yasal yollardan uygulatabileceği yaptırımlar bulunmaktadır.

İdari ve cezai yaptırımlar

İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin yükümlülüklerine aykırı davranması neticesinde işveren veya işveren vekiline alınmayan her iş sağlığı ve güvenliği önlemi için işverene karşı idari para cezası uygulanabileceği gibi, tehlikenin niteliğine göre iş tamamen veya kısmen durdurulur veya işyeri kapatılır.

Bununla birlikte; gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almayarak işçinin ölümüne veya yaralanmasına sebep olan işveren taksirli suç faili olarak cezalandırılır.

İşçinin yaptırımları

İdari ve cezai yaptırımların yanında işçinin de işverene karşı uygulayabileceği yaptırımlar bulunmaktadır. Buna göre;

- İş sağlığı ve güvenliği riskine karşı işçi işyerinde riskin kaldırılacağı süreye kadar çalışmaktan kaçınabilir ve bu sürenin ücretini işverenden isteyebilir.

- İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili bu riskli durumdan dolayı iş akdini haklı nedenle fesih eder ve kıdem tazminatı dahil yasal haklarını işverenden talep ederek işi bırakabilir.

- İş sağlığı ve güvenliğinin alınmaması neticesinde geçirilecek olan iş kazası ve meslek hastalığı için işverenden tazminat talep edebilir. Tazminat talebi iş kazası ve meslek hastalığı geçirmesi halinde karşılaşacağı maddi ve manevi zarar için olacaktır. Buna göre; maluliyet ve ölüm sebebiyle iş göremezlik ölçüsünde çalışmasının aksayacağı ve bu nedenle maruz kalınacak zarar için işverenden maddi tazminat şeklinde, cismani zarara uğrayan işçinin veya ölümlü iş kazalarında işçinin ailesinin çektiği acı, elem ve izdıraplar için hakim takdiri ile manevi tazminat şeklinde, işçi veya hak sahipleri tazminat talep edebilir.

SGK’nın rüc’u tazminatları

Bu şekilde işçi veya hak sahipleri tarafından açılan tazminat davaları yanında SGK da iş kazası veya meslek hastalığı sonucu işçiye yaptığı yardımların tazminini işverenden istemektedir. Buna göre;

- Sigortalı çalıştırılmaya başlandığının veya yeniden işe alınan sigortalıların süresi içinde kuruma bildirilmemesi durumunda, bildirgenin sonradan verildiği veya işçi çalıştırıldığının kurumca tespit edildiği tarihten önce meydana gelen iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda zarar gören işçiye veya hak sahibi kişilere SGK’ca yapılan ve ilerde yapılması gerekli bulunan her türlü giderlerin tutarı ile gelir bağlanması durumunda hesap edilecek sermaye değeri tutarı için sorumluluk ve kusur durumu aranmaksızın sigortalı bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene rüc’u edilir. Buna işverenin “kusursuz sorumluluğu” denir.

- İş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı veya işçilerin sağlığını koruma ve iş güvenliği ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı hareketi veyahut suç sayılabilir bir hareketi sonucu olması durumunda zarar gören sigortalıya (işçiye) veya hak sahibi kişilere 5510 sayılı Kanun kapsamında yapılan ve ilerde yapılması gereken her türlü giderin tutarı ile gelir bağlanması durumunda bu gelirin bağlandığı tarihteki hesap edilecek peşin sermaye değeri tutarı için işverenin kusur derecesi ağırlığında, Borçlar Kanunu hükümlerine göre rüc’u edilir. Buna işverenin “kusurlu sorumluluğu” denir

Sonuçta

Görüldüğü üzere; iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yükümlülükleri yerine getirmeyen işverenle ilgili hukuki, idari ve cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Kısacası iş kazası ve meslek hastalığı olan işyerinde mevcut kanunlara göre ağır yaptırımlar var. Bu yaptırımlar yeni çıkacak olan “İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanun” ile daha net olarak uygulanacak. Aslında yaptırımlar olmasa bile işverenlerin, üzerlerine düşen yükümlülükleri hesapsız, kitapsız yerine getirmeleri gerekir. Zira ölenler, yaralananlar insan. Ve insan hayatı milyon dolarla ölçülecek kadar ucuz olmamalı...

Son günde kazadan sonra sigorta girişi olur mu?

Esenyurt’taki yangında ölen Van Özalp doğumlu Sevdin Özen (28) ile, Sivas doğumlu Çetin Coşkun’un (42) sigorta kayıtları öldükleri gün yapıldığı, bunun doğru olmadığı yazıldı. Ancak 5510 sayılı Kanun’un 8. Maddesi’nde; “İnşaat işyerlerinde işe başlatılacak sigortalılar en geç çalışmaya başlatıldığı gün kuruma bildirilir” denilmektedir. Bu sebeple; söz konusu işçiler eğer inşaatta çalışmaya kazanın olduğu gün çalışmaya başladılarsa bu şekilde bildirilmelerinde herhangi bir sakınca bulunmamaktadır. Ancak SGK Rehberlik Teftiş Başkanlığı ve SGK İstanbul İl Müdürlüğü hemen olaya el koymuş ve gerekli işlemleri başlatmıştır.

Esenyurt iş kazası ile ilgili SGK müfettişlerince yürütülecek olan iş kazası soruşturmasında işçilerin kaza gününden daha evvel çalışmaya başladıkları tespit edilmesi halinde işçilerin sigorta işe giriş tarihleri tespit edilecek tarihe doğru geriye çekilecek ve işveren hakkında sigorta işe giriş bildirgesinin geç verilmesinden dolayı 5510 sayılı Kanun’un 102. Maddesi’nin a fıkrası gereği sigortalı başına 2 asgari ücret idari para cezası uygulanır. Ayrıca; yukarıda “kusursuz sorumluluk” olarak belirtilen sorumlulukta olduğu gibi sigortalı çalıştırmaya başlandığının süresi içinde yapmadığı tespit edildiği için, hak sahiplerine yapılacak yardımlar kurumca ödenir ve işverene ödettirilir.