EDİTÖRDEN

Çalışma hayatı ile ilgili düzenlemeler çok hızlı değişiyor. Nitekim yeni yasama yılında başta kıdem tazminatı fonu ve esnek çalışma sistemi olmak üzere çalışanları çok yakından ilgilendiren yeni değişiklikler gündemde.

Bu sıcak gündemi daha yakından takip edebilmek ve mevzuattaki değişiklikleri okuyucularımıza daha net aktarabilmek için yeni bir köşe açıyoruz. Sosyal güvenlik uzmanı Ersin Umdu, sizlerden gelen sorulara yanıt vermeye ve aynı zamanda yeni gelişmeleri de duyurmaya çalışacak.

Sorularınız için:

ersinumdu@mynet.com

Soru: Emekli olmak için gerekli 25 yıl ve 5300 günü doldurdum, ancak yaştan dolayı emekli olamıyorum. 3 yıl daha beklemem gerekiyormuş. Torba kanunda bir kereliğe mahsus 1999 yılında getirilen emekli olmak için yaş şartının kaldırıldığı söyleniyor. Bu doğru mu? (Can Akın/Niğde)

Cevap: Kamuoyunda torba kanun olarak bilinen 6111 sayılı Kanunda emekli olmak için gerekli yaş şartının kaldırılması ile ilgili herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Emekli olmak için yaş şartının kaldırıldığı ile ilgili söylentiler dedikodudan ibaret. Açıkçası böyle bir düzenlemenin yapılması da Sosyal Güvenlik Kurumu’nun mali durumu açısından imkansız. Yaş şartı bu şartlarda kolay kolay kaldırılamaz. Zaten bilindiği üzere 01.05.2008’den itibaren sigortalı olanlar için 5510 sayılı Kanunda yaş şartı 60’dan kademeli olarak 65’e arttırılmaktadır.

Çalışan ücretsiz izni kabul etmek zorunda değil, kıdem tazminatını isteyebilir

Soru: Çalıştığım işyeri, malum kriz sebebiyle bizleri ücretsiz izne çıkarmak istiyor ve bununla ilgili olarak, karşılıklı anlaştığımıza dair bir sözleşme imzalatılmak istendi. Sözleşmede de 3 ay süre ile bizim ücretsiz izne çıktığımız, sonunda tekrar işyerinde işe başlayacağımız belirtildi. Ancak biz bu sözleşmeyi imzalamak istemiyoruz. Biz bu ücretsiz izni kabul etmek zorunda mıyız? Kabul etmeyip işyerinden ayrılsak haklı ayrılmış olur muyuz? (Ali Y./Gebze)

Cevap: İşveren ile yaptığınız bireysel iş sözleşmesinde veya toplu is sözleşmesinde sizin (işçinin) isteğiniz dışında ve tek taraflı olarak (hangi nedenle olursa olsun) ücretsiz izin kullandırılması mümkün değildir. Ancak buna rağmen İşveren sizi isteğiniz dışında ücretsiz izne göndermeye kalkışırsa; bu durumda iki şekilde davranabilirsiniz. Buna göre;

Ya işverenin bu isteğini kabul ederek ücretsiz izin kullanacak ve bu sürenin bitmesi halinde tekrar işyerinde çalışmaya devam edeceksiniz. Bu durumda, işverene yönelik ücretsiz izne ayrılmak istediğinizi belirten bir dilekçe alınarak veya ücretsiz izin formu kullanan işverenlerin bunu doldurarak sizi ücretsiz izne çıkarması olanaklıdır. Bu şekilde ücretsiz izne ayrılmanız ile ücretsiz izinde iken başka bir işyerinde çalışabilir ve ücret elde edebilirsiniz. Bu hususla ile ilgili her hangi bir engel bulunmamaktadır.

Ya da, ücretsiz izne çıkmayı kabul etmeyeceksiniz. İsçilerin bir talebi olmaksızın, işveren tarafından tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarılması iş sözleşmesinin haklı feshi anlamına geleceğinden kıdem tazminatı ödenmesi gerekecektir.

Eşinden ayrılan kadın sağlık yardımı alabilecek

Soru: 29 yaşındaki bekar kızım sağlık sebebiyle çalıştığı işten ayrıldı. Çalıştığı süre kendi sigortasından dolayı sağlık yardımından yararlandı, süresi bitince sağlık yardımı alamadı. Ben emekliyim ancak benim üzerinden de yararlanamayacağını öğrendik. Benim kızım sağlık yardımından nasıl yararlanabilir? Bu konudaki son durum nedir? (Ekrem Taşçı)

Cevap: kız çocukları 01.10.2008 tarihinden önce bekar ve işsiz olmaları durumunda anne veya babalarının üzerinden sağlık yardımından yararlanmaktaydılar. Ancak 01.10.2008’den sonra 25 yaşını aşmış olmaları durumunda anne-babalarından dolayı sağlık yardımından yararlanma imkanları kaldırılmıştı. Bu değişiklik sonrası evlenmemiş ve işsiz kızlar mağdur oldular. Mağduriyeti gidermek için Torba Kanun olarak bilinen 6111 sayılı Kanundaki değişiklik ile uygulama yine eski haline döndü. Buna göre evlenmeleri ve işe girmeleri sebebiyle anne veya babasının sağlık yardımından yararlanamayan kız çocukları boşanmaları veya işten ayrılmaları gibi durum değişikliklerinin ortadan kalkması halinde, tekrar anne ve babasının sağlık yardımından yararlanabilecekler.

Emekli çalışanın rapor parası alma hakkı yok

Soru: 1996 yılında emekli oldum. 2000 yılından itibaren de özel bir şirkette SGDP’ye tabi sigortalı olarak çalışıyorum. Sağlık sorunum nedeniyle Ekim 2010’dan itibaren üst üste üç kere üçer aylık rapor kullandım. Sizden öğrenmek istediğim raporlu günlerim karşılığında SGK ’dan rapor parası alabilir miyim? (Cemal Kara)

Cevap: Sosyal güvenlik destek primi (SGDP) ile çalışan bir emekli olarak kısa vadeli sigorta kolları kapsamındaki hastalık primi (Emekli kadın sigortalılar için de ayrıca analık primi) zorunluluğu bulunmuyor. Bunun doğal sonucu olarak da emekli çalışan sıfatıyla hastalık ve analık sigortası imkânlarından faydalanamıyor. Bu durumda da hastalık sigortası kapsamındaki bir ödeme olan geçici işgöremezlik ödeneği (Rapor parası) alma hakkınız bulunmuyor.

Sigortalılık öncesi doğum için borçlanma olur mu?

Soru: Annem 10.12.1959 doğumlu olup 1979-1976-1985 olmak üzere 3 doğum yaptı. 04.07.1996’da SSK’ya girişi oldu. Toplam olarak 2059 günü var. Annem doğum borçlanması hakkına sahip midir? (Erkan Ç.)

Cevap: Doğum borçlanması yapabilmesi için kadın sigortalıların doğumdan önce iki şartı yerine getirmeleri gerekir. Buna göre; birincisi kadın sigortalının doğumdan önce 4/A sigortalısı (eski adıyla SSK ’lı) olması, ikincisi de kendisi adına işvereni tarafından SGK ’ya hizmet (prim) bildirimi yapılmış olması gerekmektedir. Bu iki şartın yerine getirilmemesi halinde doğum borçlanması yapılmasının imkanı olmamaktadır. Anneniz bu iki şartı da yerine getirmediği yani doğumlardan sonra 1996 yılında sigortalı olduğu ve kendisi adına herhangi bir sigorta bildirimi olmadığı için doğum borçlanması yapamayacaktır.

Kıdem tazminatı için kritik süre 15 yıl ve 3.600 gün

Soru: Şu an 3900 günüm var ve yaklaşık 17 yıldır sigortalıyım. Yaklaşık 6 yıldır çalıştığım işyerinden emekli olmak için gerekli şartları sağladım diye ayrılsam kıdem tazminatı alabilir miyim? Bunun için ne yapmalıyım? (Meliha Demir)

Cevap: Emeklilik için gerekli prim gün ve hizmet süresini (asgari 15 yıl ve 3600 gün) sağladığınız için 1475 sayılı Kanunun 14/4.maddesine göre kıdem tazminatını alarak işten ayrılma hakkına sahipsiniz. Kıdem tazminatını alabilmeniz için önce bağlı bulunduğunuz sosyal güvenlik merkez/il müdürlüğünden 15 yıl ve 3 bin 600 gün şartlarını sağladığınızı, emeklilik için yaşı beklediğinize ilişkin yazıyı almalısınız. Bu yazıyı aldıktan sonra işvereninize “emeklilik sebebiyle işten ayrıldığınızı ” belirterek işten ayrılmanız gerekiyor. Bu şekilde kıdem tazminatını almaya hak kazanabilirsiniz.