Dün 23 Nisan’dı... Dünya tarihinde ilk defa bir ülke lideri, liderimiz tarafından bizzat çocuklara hediye edilen Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nın 93’üncü yılı kutlandı. Yine çocuklar şendi, neşe doluydu. Ellerinde bayraklarla, balonlarla bayramlarını yaşadı. Ama dün de bayramı kutlayamayıp çalışmak zorunda kalan çocuklar vardı. Çocuklar, aileleri için ‘geçim kaynağı’, kaçak işçi çalıştırmayı alışkanlık edinmiş işverenler için ‘en ucuz işgücü’ konumuna geldiği için ne yazık ki çalışmak zorunda kalıyor. Çocukların belli bir yaşa kadar çalışma hayatının dışında kalması için başta Anayasamız olmak üzere diğer bütün yasal düzenlemeler de açık hükümler bulunuyor.

Yasa çok açık

Anayasa’daki kimsenin yaşına ve cinsiyetine uygun olmayan işlerde çalıştırılamayacağı hükmüne uygun İş Kanunu’nda da, çocukların hangi yaşta ve hangi işlerde çalışacağı açıktır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 182 sayılı Acil Önlemler Sözleşmesi ve Avrupa Birliği’nin 2 Haziran 1994 tarih ve 94/33 sayılı Direktifi’ne uygun olarak çocukların çalışma yaşı İş Kanunu’nun 71’inci Maddesi’nde düzenlenmiştir. Buna göre, 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır.

Ancak, 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişmelerine, eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilir. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’te çocuk ve genç işçilerin hangi işlerde çalıştırılacakları açıklanmıştır.

Mesai saatleri farklı

Temel eğitimi tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde 7 ve haftada 35 saatten fazla olamaz. Ancak, 15 yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde 8 ve haftada 40 saate kadar artırılabilir.

Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere, en fazla günde 2 saat ve haftada 10 saat olabilir. Okulun kapalı olduğu dönemlerde çalışma süreleri yukarıda birinci fıkrada öngörülen süreleri aşamaz.

Ayrıca, 18 yaşından küçük işçilerde, yıllık ücretli izin süresi en az 20 gün olmalı.

Örneğin, 16 yaşında bir işçi, hizmet süresi 5 yıldan az dahi olsa, 18 yaşına gelinceye kadar, her yıl için yıllık iznini 14 gün değil 20 gün üzerinden kullanır. Bununla birlikte; çocuk işçiler; yer ve su altındaki işlerde, gece dönemi sayılan 20.00 ile 06.00 saatleri arasında, aşırı soğuk ve sıcak işyerlerinde, ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılamaz. Söz konusu yasaklara rağmen bu şartlarda çocuk işçi çalıştıran işverenler hakkında 2013 yılında 1.293 TL para cezası uygulanacak.