Dalgalı kur rejimi sonrasında Merkez Bankası'nın işleyişinde yenilikler yapıldı. Para Politikası Kurulu bunlardan biridir. Para politikası kararlarında şeffaflığı ve hesap verilebilirliği artırmak amacını güden bir kurumsallaşmadır. Maalesef 2002-2004 arasında bürokrasinin şeffaflık ve hesap verme korkusu kınlamadı. Kişiselleşmiş ve sorumsuz yetki üstüne kurulmuş yönetimle devam edildi. Dolayısıyla, "adı var kendi yok" göstermelik bir kurul olarak kaldı.

Para politikasında şeffaflık, hesap verilebilirlik ve kurumsallaşma maalesef 2005'te gerçekleşmedi. Geçiş dönemi diye 1 yıl geriye atıldı. Sadece kurul toplantılarının tarihi önceden açıklandı. Ama karar mekanizması değiştirilmedi.

Şunu söylemek istiyoruz. Önümüzdeki günlerde para politikasında değişiklik olacaksa, bunun nedeni kurul değildir. Geçmişte uygulanan yanlış politikanın ekonomide kırılganlığı artırdığının çok net şekilde ortaya çıkmasıdır.

Para politikası ve gecelik faiz
Bir piyasa ekonomisinde herhangi bir anda çok sayıda faiz haddine raslanır. Nedeni vadelerdeki farklardır. Gözlenen faizlerin büyük çoğunluğu piyasanın risk algılaması ve beklentileri tarafından belirlenir. Birini doğrudan Merkez Bankası saptar. Kıstas vadedir. Çok kısa vade dışında tüm faizler piyasada oluşur. Buna karşılık Merkez Bankası gecelik faizin kayıtsız şartsız hakimidir. Sonuçlarına katlanmak koşulu ile istediği gibi tespit eder. Piyasanın yapabileceği bir şey yoktur.

Gecelik faizin belirlenmesinde Merkez Bankası tek basınadır. Piyasa bu faizi kabul etmek, davranışlarını ona uydurmak zorunda. Bu özelliği gecelik faizi para politikasının en önemli aracı haline getirmiştir. Yüksek gecelik faiz para politikasının kısılması, düşük gecelik faiz para politikasın gevşetilmesi anlamına gelmektedir. Düşük enflasyonlu ülkelerde gecelik faiz nominal olarak izlenir. Çünkü nominal ve reel faiz aynı yönde hareket eder. Türkiye'de durum farklı. Enflasyon yüksektir ve düşmektedir. Para politikasının seyrini gecelik reel faizler gösterir.

Reel faizin serüveni
Gazetedeki köşemde yayımlanan grafik 2002 Ocak ayından bu yana Merkez Bankası'nın gecelik vadeye ödediği yıllık reel faizi gösteriyor. Reel faiz hesaplanırken stopaj vergisi düşüldü ve tüketici enflasyonu kullanıldı. İlk ay Ocak 2003'ü örnek alalım. Bir önceki 12 ayda (Şubat 2002-Ocak 2003) gecelik duran paraya stopaj sonrası yüzde 15 reel faiz ödenmiş. Bunun fiilen ödenen net reel faiz olduğunu özellikle vurgulayalım. Ne görüyoruz? Dönem boyunca gecelik borçlanmanın reel faizi yüzde 8'in altına hiç düşmüyor. Grafikteki 26 ayın 16'sında reel faiz yüzde 10'dan fazla çıkıyor. Dönem ortalaması da yüzde 10'un üstündedir. Merkez Bankası grafikte izlenen yüksek reel faizin de tek başına sorumlusudur.