Yılbaşından bu yana kamu borcunun reel faizi üstüne bir kaç kere yazma ihtiyacını hissettim. Hepsinde amacım ortalıkta dolaşan reel faiz hesaplarının gerçeklerden ne kadar kopuk olduğunu göstermekti.

İki önemli yanılgı teşhis ettim. Birincisi, iç borcun piyasaya olan bölümü iç borç toplamı zannediliyordu. İkincisi, iç borcun TL/döviz dağılımı unutuluyordu. Yüksek bono faizleri tüm iç borca teşmil edilince uçuk reel faiz sayılarına ulaşılıyordu.

Gerekli düzeltmeleri yapınca ise çok farklı bir durum ortaya çıkıyordu. Hazine piyasa TL borcuna yüksek reel faiz ödüyordu. Piyasa dışı TL borcun faizi daha düşüktü. Dövizle yaptığı iç borçlanmada ise faiz ödemiyor, tam tersine faiz alıyordu. Velhasıl, Hazine'nin ödediği paçal (ortalama) faiz aslında göründüğünden çok daha azdı.

Hazine'nin hesabı
Geçen hafta Nisan sonu itibarıyla iç borcun reel faizi Hazine tarafından açıklandı. www.hazine/duyuru/icborc_duyuru.htm adresinde, kullanılan yöntem anlatılıyor. www.hazine/stat/borc.htm adresinde ise sayılar veriliyor. Her ay yenilenecek.

Kamuoyunda borç ve faiz üstüne yapılan spekülasyonları engellemenin en iyi yolu gerçek sayıların ilgili otorite tarafından hesaplanarak yayınlanmasıdır. O bakıma memnuniyetimi belirtmek istiyorum.

Hesap iç borcu ikiye iki bir matris üstünden izliyor. Bir tarafta nakit ve nakit-dışı borç, öte tarafta TL ve dövizle borç var. Yani dört kutu oluşuyor. Her biri için ayrı bir reel faiz hesaplanıyor. Sonra ortalamalar alınıyor.

Piyasaya borçla başlayalım. Piyasaya TL borcun ortalama reel faizi yüzde 27.9 çıkıyor. Çıplak gözle görülen yüksek faiz işte bu kalemde. Buna karşılık piyasaya döviz borcun reel faizi yüzde -14.6 bulunuyor. Döviz borçlarından Hazine çok kârlı çıkıyor. İkisinin ağırlıklı ortalaması yüzde 12.6 ediyor. Kamuya TL borcun ortalama reel faizi çok daha düşük: Yüzde 15.2. Buna karşılık kamuya döviz borcun reel getirişi de daha az: Yüzde - 10.5. Kamuya borcun ortalaması da yüzde 9.4 tutuyor. Buradan toplam iç borç ortalama (paçal) reel faizi yüzde 11 olarak hesaplanıyor.

İki hususa dikkat çekmek istiyorum.
Bir: Nisan sonunda dolar kuru 1.58 milyon TL. Mayıs hesabı yayınlandığında döviz borcunda eksinin daha da büyüdüğünü göreceğiz.
İki: Hesapta dış borç yok. Makul varsayımlarla onu da katınca Hazine'nin toplam borç reel faizi yüzde 3-4 aralığında çıkıyor.

Çelişkinin açıklanması
Sayılar ne diyor? TL bonosu alanlar fevkalede yüksek reel faiz elde ediyor. Halbuki Hazine çok daha düşük reel faiz ödüyor. İlk bakışta çelişkili hatta olanaksız duran bu durumu nasıl tefsir edeceğiz?

Çok basit. TL bonolarının yüksek faizi aslında Hazine'nin üstünde kalmıyor. Tasarrufunu dolarda tutanlara yansıyor. Velhasıl TL'cilerin yüksek gelirini dövizcilerin yüksek zararı ödüyor. Hazine sadece dövizcilerden aldığını TLcilere veriyor. Hepsi o kadar.

TLcilerin dövizcilere büyük bir minnet borcu var. Onlar sayesinde yüksek reel faiz aldılar. Kendi hesabıma ben bunu her fırsatta söylüyorum.