DİE'nin yayınladığı yoksulluk çalışmasına bakıyoruz. 2003 yılı verilerini kullanıyoruz. Önce kır-kent, aile büyüklüğü ve istihdam türü ile yoksulluk arasındaki ilişkiye baktık.

Kırsal bölgede 5 kişi ya da daha kalabalık hanede yaşayan ve kendi hesabına çalışan kesimde yoksulluk olgusunun kentlerde 4 kişiden küçük hanede yaşayan ve ücretli kesimden gözle görülür şekilde daha yaygın olduğunu saptadık.

Böylece yoksulluğun en önemli nedenlerinden birine ulaştik: Yavaş büyüme ve ücretli istihdam artışının yetersizliği. Verimsiz yani çok az katma değer ve gelir üreten faaliyetler milyonlarca vatandaşı yoksulluğa mahkûm etmektedir.

Tanım icabı, yoksulluk düşük gelir demektir. Çalışan bir insanın düşük gelir elde etmesinin iki ana nedeni olabilir. Biri, o kişinin üretiminin (katma değerinin) yüksek olması fakat ürettiklerine başkalarının el koymasıdır. Çözümü bölüşüm ilişkilerinden geçer.

İkincisi, o kişinin üretiminin düşük olmasıdır. Ürettiklerinin tümü kendisinde kalsa bile yüksek gelir elde etmesi olanaksızdır. Çözümü çok daha karmaşıktır. Üretim sürecine dönmek, verimliliği belirleyen faktörlere eğilmek gerekir.

İktisat teorisinde düşük verimin iki temel nedeni vardır. Biri sermaye birikimi yetersizliğidir. İlkel araçlarla yapılan üretim verimsizdir. Diğeri insan sermayesi yani eğitimdir. Karmaşık araçlan kullanarak yüksek verimle üretim yapma yeteneği eğitimle elde edilir.

Dolayısı ile eğitimin dağılımı ile yoksulluk arasında çok yakın bir ilişki görülür. Ekonominin gelişmişlik düzeyinin gerektirdiği vasıflardan yoksun olanlar yoksul kalır. Eğitim düzeyi yoksulluğun temel belirleyicilerinden birine dönüşür.

Türkiye verileri
Veriler aşağıdaki tabloda yer alıyor.

Neler görüyoruz? Bir: Eğitim düzeyi yükseldikçe yoksulluk oranı anlamlı şekilde düşmektedir. İki: Okuma yazma bilmeyen ve okuma yazma bilse bile okul bitirmeyen kategorilerin yoksulluk oranı kentsel kesimde bile ülke ortalamasının çok üstündedir. Üç: Bu kategorilerde kırsal kesim yoksulluk oranı yüzde 50 ve yüzde 44'dir.

Yetersiz eğitim, düşük verim ve yoksulluk arasındaki bu güçlü ilişkinin doğru kavranması son derece önemlidir.