2005 kelimenin tam anlamı ile yenilikler yılı oldu. YTL, en görüneni ve gürültü koparanı idi. Diğerleri daha sessiz geliyor. Örneğin para politikasında şeffaflık ve hesap verilebilirlik yönünde atılan adımlara daha önce değinmiştik. Son derece önemli bir diğer yenilik, fiyat endekslerinde gerçekleşiyor. Yeni endekse göre ölçülen enflasyon Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından perşembe günü ilk kez açıklanacak.

Enflasyonun doğru ölçülmesi pek çok anlamda hayatidir. Örneğin para politikası, ölçülen enflasyona göre belirlenir, özel kesimde ücret pazarlığı ve kamu kesiminde ücret zamları yine ona bağlıdır. Reel kur hesapları ona göre yapılır. Maalesef Türkiye enflasyonu ölçmekte kullanılan endeksleri yenilemekte çok gecikti.

Bu ay terk edilen endeks, enflasyonu ciddi şekilde olduğundan yüksek ölçüyordu. Son dönemin belirsizliklerine küçük de olsa olumsuz katkı yapmıştı.

Temel değişiklikler
Yapılan, 1968'den bu yana fiyat endekslerindeki en büyük değişikliktir. En çarpıcısı, toptan eşya fiyatları endeksi TEFE'nin kaldırılmasıdır. Bildiğim kadanyla Türkiye'nin en eskiye giden endeksidir. Geçmişte en çok eleştirdiğimiz endekstir. Yerine Üretici Fiyatları Endeksi ÜFE getirildi. Gelişmiş ülkelerde çok uzun süredir bu endeks kullanılıyordu. Ayrıca AB'ye uyum için de TEFE'yi bırakıp ÜFE'ye geçmek zorunlu hale gelmişti.

TÜFE'de TEFE'den iki temel fark görüyorum.

Bir: Tüketim malları sepetten çıkartılıyor.

İki: Nakliye, ticari maliyetler ve en önemlisi KDV öncesi fiyatlar alınıyor. Örneğin KDV oranındaki artış TEFE'ye enflasyon olarak yansıyordu. ÜFE'de öyle olmayacak.

Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) devam ediyor. Ancak çok büyük dönüşüm geçiriyor. Bence en önemlileri konut kirası ile ilgili değişikliklerdir. Eski sepette kiranın payı yüzde 20 idi. Bunun yüzde 12.5'unu izafi kira, yani evsahiplerinin oturduktan evin muhtemel kirası hakkındaki düşünceleri oluşturuyordu.

İzafi kira kaldırılıyor. Kiranın tüketim sepetindeki payı yüzde 7.5'e indiriliyor. Bu da hakiki kira bedelleri üzerinden hesaplanıyor. Kirayı ele alış şeklinin eski endeksin temel metodolojik sorunlarından biri olduğunu uzun süredir söylüyorduk.

Daha iyi ölçecektir
Teknik düzeyde de çok önemli yenilikler getiriliyor. Örneğin eski endekste sepet yıllar boyu aynı kalıyordu. Bundan sonra tüketim kalıplarındaki değişime göre her yıl sepeti oluşturan mal ve hizmetlerde değişikliğe gidilecek. Sepetin eskimesi sorunu ortadan kalkacak.

Eski TÜFE'de 1994 yılında gerçekleştirilen ankete göre oluşturulan sepet kullanılıyordu. Yeni TÜFE'de 2003 yılında yapılan çok daha geniş kapsamlı bir ankete göre belirlenen ağırlıklarla hesaplanıyor. Doğallıkla, eski endekse girmeyen ama günlük yaşamda önemli yeri olan cep telefonu, internet bağlantısı, DVD player gibi yeni ürünlerin fiyatları artık enflasyona dahil oluyor. Dikiş makinesi, jeton, video kamera ise endeksten çıkıyor.

Kanımızı hemen söyleyelim. Yeni endeksler enflasyonu çok daha gerçekçi şekilde ölçecektir. Örneğin 2004 yılı enflasyonunun yeni endeksle sadece izafi kiranın kaldırılması etkisi ile 1 puan daha düşük çıkacağı hesaplanıyor.