9 Mart 2006 tarihli yazımda mevcut konjonktürü "saadet zincirine" benzettim. Bugünkü açmazların gerisinde 2003 sonrasında uygulanan yanlış para politikasının yattığını uzun süredir anlatıyorum.

Her saadet zincirinin mutlaka bir zayıf halkası vardır. Bizimkinin ne olduğu aslında biliniyor. Ekonomiyi iç talepte oluşan "balon" çekince, dış ticaret ve cari işlemler açıklan hızla büyüyor. Geçen yazıda birinci çeyrek dış ticaret verilerini değerlendirdik. Bir yıl öncesi aynı döneme kıyasla euro cinsinden değişimi gördük. Bugün ithalat ve ihracata daha uzun dönem açısından bakacağız.

Eğilimleri hesaplıyoruz
AB ile Gümrük Birliği'ne rağmen dış ticaret muhasebesinde dolar kullanılması, parite dalgalanmaları yüzünden ölçme sorunlan yaratıyor. Kısa dönemli analizde euro kullanılabiliyor. Uzun dönemde "0.5 dolar + 0.5 euro" döviz sepeti daha gerçekçi oluyor.

İkinci düzeltme aylık dış ticaret verilerinden mevsimlik dalgalanmaların temizlenmesidir. Tramo-Seats yöntemini kullanıyoruz. Mevsimlik etkiden arındırılmış aylık sepet bazında ihracat ve ithalat sayılarına ulaşıyoruz.

Üçüncü aşama, aylık verilerden uzun dönemli eğilimlerin bulunmasıdır. Bu amaçla geliştirilmiş bir ekonometrik yöntem var. Hedrick-Prescott filtresi deniyor. Arızi, geçici ve konjonktürel dalgalanmaları ayıklıyor.

Ne yaptık? Paritenin, mevsimlerin ve diğer etkenlerin etkisinden temizlenmiş aylık ihracat ve ithalat sayılarına ulaştık. Bunların artış hızı bize ihracat ve ithalatın uzun dönem eğilimlerini verecektir. HP filtresi konjonktürü anlamak için sık kullanılır.

İthalat artışı daha yüksek
Aşağıdaki grafikte 2001 başından bu yana ihracat ve ithalatın uzun dönem açısından yıllık artış hızı gösteriliyor. 2002'deki toparlanma ile birlikte ithalat canlanıyor. 2002 sonunda ithalat artış hızı ihracat artış hızının üzerine çıkıyor. 2003 sonuna kadar ihracat ve ithalatta artış hızının yükseldiğini görüyoruz. Daha yukarı düzeyden başlayan ihracatta artış hızı daha yavaş, daha geriden gelen ithalatta ise daha yüksek oluyor. 2003 sonundaki tepe noktasında ihracat artış hızı yüzde 21'e, ithalat artış hızı yüzde 26.5 e ulaşıyor. Ondan sonra yavaş yavaş ikisinin de artış hızı düşüşe geçiyor. Bu eğilim bugüne kadar devam ediyor.

İki temel sorun grafikte derhal görülüyor.
Bir: ithalat artış hızı ihracat artış hızından daha yüksek seyrediyor.

İki: ithalat artış hızındaki düşüş ihracat artış hızındaki düşüşten daha yavaş oluyor. Mart sonu itibarıyla ihracat artış hızı yüzde 13.2 iken ithalat artış hızı yüzde 19.5'tir. Yani mevcut konjonktür Türkiye'yi ithalatını ihracatından yüzde 50 daha hızlı artıran bir ekonomiye dönüştürmüştür. Duyurulur.