Üç yıldır bütçe disiplinine uyuluyor. Milli gelirin yüzde 6.5'i olarak saptanan kamu kesimi faiz-dışı fazla hedefi tutturuluyor. Bu sayede kamu borcundaki nominal ve reel artış çok yavaşladı. Borcun çevrilmesi sorunu gündemin çok gerilerine düştü.

İki hafta önce yayınlanan ilk yan (Haziran 2005) kamu kesimi brüt ve net borç stoğunu bu sütunda değerlendirdik. Brüt borcun milli gelire oranının yüzde 75'e, net borcun yüzde 58'e gerilediğini gördük. Düşüş eğiliminin süreceğini söyledik.

Hazine Cuma günü üçüncü çeyrek (Eylül 2005) konsolide bütçe toplam borç stoğunu açıkladı. Bu kalem doğrudan Hazine'nin borcunu gösterir. Toplam kamu brüt borcunun takriben yüzde 95'ini oluşturur. Borcun seyrine çok iyi bir göstergedir.

Reel artış durdu

Kısa bir özetini aşağıdaki tabloda verdik. 2004 sonunda 316 milyar YTL olan konsolide bütçe borç stoğu Eylül'de 330 milyar YTLye yükselmiş. Artış 14 milyar YTL (yüzde 4.2) çıkıyor.

Ancak borcun TL ve dövizle artışı farklı eğilimler gösteriyor. TL borcu 185 milyar YTL iken 19 milyar YTL (yüzde 10.5) artışla 204 milyar YTLye tırmanıyor. Döviz borcu ise 131 milyar YTL iken 6 milyar YTL (yüzde 4.6) azalışla 125 milyar YTLye geriliyor.

Tablonun son sırasında döviz kurlan var. Yıl başından bu yana dolar kuru sabit kalmış. Dolayısı ile döviz borcundaki azalış kurdan kaynaklanmıyor. Dokuz ayda Hazine TL borçlanıp döviz ödeme yoluna gitmiş. Bu noktaya dikkat çekiyorum.

Bunlar nominal değerler. Dokuz aylık enflasyonu çıkartarak reel değişime ulaşırız. Tablonun son iki sütununda TÜFE ile hesaplanan reel değişim yer alıyor. Reel borç artışı 2005'te yüzde 0.3 düzeyinde kalmış.

Aynı karşılaştırmayı 2001'le de yapıyoruz. Bu kez kur etkisi var. Çünkü TL dolar karşısında 2001'den Eylül'e yüzde 6.8 değer kazanmış. Neticede üç yıl dokuz ayda reel borç artışın sadece yüzde 2.1 olduğunu buluyoruz.

Milli gelire oranı düşüyor

Verileri üçüncü çeyrek itibarıyla yıllık nominal GSMH tahminimizle (473 milyar YTL) bölünce konsolide bütçe borç stoğunun milli gelire oranına ulaşıyoruz.

2001'de konsolide bütçe borç stoğu milli gelirin üstüne çıkmıştı (yüzde 101). Daha sonra yüksek faiz-dışı fazla, TL'nin değer kazanması ve milli gelirde hızlı büyüme sonucu düşüşe geçti. 2004 sonunda yüzde 74'e indi.

Son çeyrekte bu oranın yüzde 69.6'ya gerilediğini memnuniyetle izliyoruz. Konsolide bütçe borç stoğunun milli gelire oranında yüzde 70'in az da olsa altının görülmesi çok önemlidir. Düşüş temposunun önümüzdeki dönemde hızlanmasını bekliyoruz.