Yayınlanan birinci çeyrek milli gelir verilerinin ayrıntılarına inmeye fırsat bulamadık. Arada konjonktür zaten değiştiği için aciliyeti olmadığını düşündük. Yine de, bazı önemli bilgiler taşıdığını gördük.

2006'nın ilk çeyreğinde enflasyon üstünde bir talep baskısı oluştu mu? Soru para politikası tartışmasında hayati yer tutuyor. Merkez Bankası dahil bir kesim iktisatçı "Hayır" diyor. Enflasyon artışını geçici ve maliyet kökenli faktörlere bağlıyor.

Diğer kesim iktisatçının cevabı ise "Evet". Benim konjonktür analizim de aynı yönde.

Özel tüketim ve yatırım harcamalarındaki patlamaya "iç talep balonu" dedim. Kabahati 2003 sonrasında uygulanan yanlış para politikasında buluyorum.

Mantığı sürdürelim. Özel tüketimde patlama tanım icabı özel tasarruflarda eşdeğer bir düşüş gerektirir. Bu olayı ise milli gelir verilerinde izleyebiliriz. Bazı hesap zorlukları olsa da bakmaya değiyor.

Hesaplama üstüne
Milli gelir muhasebesini hatırlayalım. İç talep iki ana kalemden oluşuyor: Tüketim ve yatırım. Her biri kendi içinde kamu ve özel diye ayrılıyor. Stok değişimi de yatırım sayılıyor. Yani iç talepte beş kalem oluyor: Özel tüketim, kamu tüketimi, özel yatırım, kamu yatırımı ve stok değişimi.

Milli gelire ulaşmak için iç talebe ihracat-ithalat dengesi ve net dış faktör geliri toplamından oluşan dış dengeyi ekliyoruz. Dış denge eksi ise iç talep milli gelirden yüksek oluyor.

Milli gelirin önemli özdeşlikleri var. Toplam yatırım ve toplam tasarruf daima eşittir. Dış dengeye dış tasarruf denir. Toplamdan çıkartarak iç tasarruf bulunuyor. Ondan kamu tasarrufu indirilince özel tasarruf elde edilir.

Toplam ve iç tasarruf milli gelir verilerinde var. Ama kamu tasarrufu ve dolayısı ile özel tasarruf yok. Önce bütçe dengesinden kamu tasarrufu hesaplanır. O da özel tasarrufu hesaplama olanağını verir. İki husus kaldı. Bir: Mutlak sayılar yerine milli gelire oranlar tercih edilir. İki: Hesaplar cari fiyatlarla milli gelir üzerinden yapılır.

Özel tasarruf oranı çöküyor
2006'nın ilk çeyreğini 2005 ve 2004'ün aynı dönemi ile karşılaştırdım. Toplam yatırım oranı 2004 ve 2005'te yüzde 26 iken 2006'da yüzde 25'e iniyor. Dış tasarruf oranı 2004 yüzde 10, 2005'te yüzde 8, 2006'da yüzde 11 oluyor.

Dolayısı ile iç tasarruf oranı 2004'de yüzde 16 ve 2005'te yüzde iken 2006'da yüzde 14'e düşüyor. Böylece iç tasarruf oranında 4 puanlık ciddi bir gerileme saptıyoruz. Ama bizi esas ilgilendiren özel tasarruf oranıdır.

Bu dönemde kamu açığının hızla kapandığını ve bu yıl fazlaya dönüştüğünü biliyoruz. Sayılan yerine koyuyoruz. Özel tasarruf oranı 2004'te yüzde 17 ve 2005'te yüzde 18 iken 2006'da yüzde 12'dir. Son yılda 6 puan yani üçte bir oranında geriliyor. "Saadet zinciri" demekle haklıyız.