Verimlilik, ücret ve rekabet gücü arasındaki ilişkiye bakmaya devam ediyoruz. Geçen yazıda otomotiv sanayiini örnek verdik. Dünya Bankası'nın son Türkiye raporu için hazırlanan bir araştırmadan yararlandık.

Dünya Bankası raporu için M. Riordan, A. De Kleine, R Suttle ve H. Timmer adlı dört iktisatçıya Temmuz 2002 tarihli "Küresel Ekonomide Türkiye: 2003-2005" başlıklı bir başka araştırma yaptırılmış.

Araştırmada çok ilginç bir tabloya rasladım (sayfa 55, Tablo 4.6). İmalat sanayii ve tekstil sektörü için Türkiye'ye rakip olabilecek ülkelerde ücret ve katma değer sayıları gösteriliyor.

Ücret ve verimlilik
Temaları hatırlatalım. Birincisi, bir ülkede ücret düzeyi ile emek verimliliği bire bir ilişkilidir. Emeğin verimliliği yükseldikçe, ücret de yükselir. İkincisi, rekabet gücünü ücretlerin mutlak düzeyi belirlemez. Emek verimliliğine kıyasla ücret düzeyi belirler.

Emek verimliliğini ölçmenin birçok yöntemi olabilir. Demir-çelik, buğday, otomobil vs. gibi sektörlerde ürün nispeten homojendir. Emeğin verimi ton, adet vs. fizik göstergelerle ölçülebilir.

Halbuki pek çok sektörde ürün heterojendir. Tekstil sanayiini düşünelim. İçinde iplik, kumaş, iç giyim, hazır giyim, ev tekstili gibi çok farklı alt sektörler yer alır. Fizik birimlerle ölçmek olanaksızdır.

Bu durumlarda emek verimi ölçütü olarak "çalışan başına katma değer" kullanılır. Böylece üretimin marka ve kalite boyutları da kapsanır. Daha kaliteli ya da markalı mallar daha yüksek katma değere tekabül eder.

UNİDO kaynaklı veriler aşağıdaki tabloda görülüyor. Türkiye'de tekstil sanayinde ortalama yıllık ücret 4 bin 280 dolar, çalışan başına katma değer ise 15 bin 525 dolar hesaplanıyor. Buna göre katma değer ücretin 3,6 katı oluyor.

Rekabet gücü var
Tekstil sanayiinde yedi ülke içinde en yüksek ücret 5 bin 870 dolarla Meksika'da ödeniyor. En düşüğünü ise bekleneceği gibi 975 dolarla Hindistan ödüyor. Malezya, Tayland, Çek Cumhuriyeti ve Polonya'da ücretler Türkiye'nin altında yer alıyor.

Çalışan başına en yüksek katma değer 16 bin 100 dolarla Meksika'da, en düşüğü 2.100 dolarla Hindistan'da üretiliyor. Gene Malezya, Tayland, Çek Cumhuriyeti ve Polonya'da çalışan başına katma değer Türkiye'den düşük bulunuyor.

En yüksek katma değer/ücret oranı ise 3,6 ile Türkiye'de çıkıyor. Başka türlü söylersek, verimlilik düzeyine kıyasla en az ücret Türkiye'de ödeniyor. Türkiye'nin tekstil sanayiinde rakiplerine kıyasla yüksek ücrete rağmen rekabet gücü olduğu anlaşılıyor.

Polonya ile karşılaştıralım. Polonya tekstil sanayinde yıllık 2 bin 625 dolar olan ücret 4 bin 265 dolarlık çalışan başına katma değerin yüzde 62'sine eşit. Türkiye'de ücret Polonya'dan yüzde 69 daha yüksek. Ona rağmen ücretin katma değer içindeki payı yüzde 28'de kalıyor.