Enflasyon analizini sürdürüyoruz. Son yazıda yıllık TÜFE artışında 2002 başından bu yana gerçekleşen şaşırtıcı düşüşü gösterdik. Mevcut trendin sıfır enflasyona işaret ettiğini belirttik.

Bir önceki yazıda ise TEFE'nin metodolojik zafiyetlerine değindik. Neyi ölçtüğü belirsiz dedik. Tarım ürünlerinin ve hammaddelerin sepetteki ağırlığının sorun yarattığını ifade ettik.

Konu gazete köşe yazısı için biraz teknik kaçıyor. Ama ben çok önemsiyorum. Bence TEFE meslektaşları ve kamuoyunu yanıltıyor. Dalgalanmaları karamsar enflasyon beklentilerini davet ediyor. Yüksek faizlere bahane yaratıyor.

Nisbi fiyatlar ve enflasyon
Enflasyon sözcüğünü genel fiyat düzeyindeki artışlar için kullanıyoruz. İlk bakışta, bir fiyat endeksi aracılığı ile ölçülmesi kolay gibi duruyor. Ancak, her ölçümde olduğu gibi, ayrıntılara girince işler karışıyor.

Bir gözlemden yola çıkalım. Bir dönemde bütün mal ve hizmet fiyatları aynı yönde ve oranda değişmez. Genel fiyat düzeyine ek olarak mal ve hizmetlerin birbirlerine kıyasla değerleri yani nisbi fiyatları da değişir.

Karşımızda temel bir sorun vardır. Nisbi fiyatlardaki hareketleri genel fiyat düzeyi değişiminden ayırt etmemiz gerekir. Aksi takdirde, nisbi fiyat değişimini enflasyon zannederek yanılabiliriz.

Mal ve hizmetleri iki kategoriye bölebiliriz. Bazı malların fiyatları kurumsallaşmış piyasalarda belirlenir. Fiyat arz-talep koşullarına çok duyarlı ve esnektir. Sürekli dalgalanır. Tarımsal ürünleri ve hammaddeleri bu kategoriye örnek gösterebiliriz.

Geri kalan mal ve hizmetlerin fiyat oluşumunda üreticinin rolü daha yüksektir. Kısa dönem arz-talep koşullan fiyattan çok miktarları etkiler. Bunlara yapışkan fiyatlar denir. Mal ve hizmetlerin büyük çoğunluğu bu kategoridedir.

TEFE'de dalgalanma
Gazetedeki köşemde yer alan grafikte 2002 sonrası için üçaylık mevsimlik etkiden arındırılmış ve yıllandırılmış enflasyon eğilimi serileri görülüyor. Kalın çizgi TÜFE'yi, ince çizgiler ise TEFE'nin tarım ve özel imalat sanayi fiyatlarını gösteriyor.

TEFE'nin yüzde 80'den fazlasını oluşturan bu iki eğride TÜFE'ye kıyasla aşırı dalgalanma yaşandığı derhal görülüyor. Dalgalar arasında bir bağ da yok. Tarım çıkarken ÖİS inebiliyor (yada tersi).

Tarım (yada ÖİS) enflasyon eğilimi aniden çok tırmanıyor. Ama sonra aynı hızla düşüyor. Neticede ortalaması TÜFE'ye paralel seyrediyor. Buradan dalgaların tanmsal ve hammadde nispi fiyat hareketlerinden kaynaklandığı anlaşılıyor. TEFE'nin nispi fiyat dalgalarını da yansıtmasının önemli sonuçları var.

Dalga yukarı iken enflasyonun yükseliyor zannediliyor. Beklenen enflasyon da artıyor. Sonra dalga geriye dönüyor. Ama o arada yanlış beklenti ekonomiyi vuruyor. Böylece sıra enflasyon beklentilerine daha yakından bakmaya geldi. Bizi izlemeye devam ediniz.