Konuyu Sabah'taki köşesinde Mehmet Barlas açtı. Yazısının başlığı "Tavla Biz Türklerin Milli Sporudur." Tatil yörelerinde tavlanın yaygınlığından esinleniyor.

İnsanların tavlada kazanmayı ya da kaybetmeyi ne kadar önemsediklerini gözlüyor.

O arada "Tavla oyununda iş yüzde 95 şansa bağlıdır" diyor. Ustalığın sonuca fazla etki yapmadığını vurguluyor. Tartışma da buradan çıkıyor.

Zarla oynanan bir oyunda şansın ve becerinin başarıya katkıları nedir? Rahmetii Ercan Anklı, ölümünden kısa bir süre önce Ayşe Arman'la yaptığı söyleşide tersini savunmuştu. Kendisinin kitaplardan çok iyi tavla öğrendiğini, herkesi yenmekte hiç zorlanmadığını iddia etmişti.

Mehmet Barlas'a Emre Aköz ve Ali Saydam'dan eleştiri geldi. Aköz olasılık hesaplan veriyor. Saydam tavla kitaplarını hatırlatıyor. İkisi de tavlada şanstan çok becerinin önemli olduğunu söylüyorlar.

Basit olasılık hesapları
İktisat eğitiminin hoş taraflarından biri, istatistik derslerinde olasılık hesaplarının okutulmasıdır. Olasılık Kristof Kolomb'un yumurtasına benzer.
Mantığını anlayınca çok kolay, aksi halde çok zordur.

Altı yüzlü bir tavla zan alalım. Bir atışta bir yüzün çıkma olasılığı 1/6'dır (altıda bir). Şimdi aynı zarı çok sayıda, diyelim ki 6 bin defa atalım ve gelen sonucu bir yere kaydedelim. Her yüzün takriben bin kere geldiğini göreceğiz. Takriben çünkü hiçbir yüz tam bin kere gelmeyecek ama örneğin 984'le bin 23 arasında bir yerde kalacaktır.

Altı yüzlü iki zarla ne olur? İlk bakışta 6 çarpı 6 yani 36 farklı sonuç bekleriz. Ama 1-2 ile 2-1 özdeş olduğundan fiili sonuç sayısı 21'dir. İsteyen parmak hesabı ile kontrol edebilir. Yani tavlada bir zarın gelme olasılığı 1/21'dir.

Buradan tavlada 21 kere zar atınca her zarın mutlaka 1 kere, 42 kere atınca 2 kere, 63 kere atınca 3 kere geleceği sonucuna ulaşabilir miyiz? Maalesef hayır. Tek söyleyebileceğimiz, çok; örneğin 21 bin kere atınca her zarın takriben bin kere geleceğidir.

Reel zamanda olasılık
Şimdi olayların oluş sırasına bakalım. Aynı zarın iki kere üst üste gelmesi olasılığı nedir? 1/21 artı 1/21 yani 1/42 mi? Yoksa 1/21 çarpı 1/21 yani 1/441 mi? Sağduyu ilkini tercih edecektir. Yanlıştır. Doğrusu ikincisidir.

Üç kere aynı zarın gelme olasılığı 1/9261'e, dört kere gelme olasılığı 1/194481'e düşer. Ancak, düşük olasılık olmayacak demek değildir. Her tavlacı elinde kırılmış taş, ve rakibinin iki kapısı varken üst üste dört kez aynı gele zarı attığını çok iyi hatırlayacaktır.

Tavlada şans zarın geliş sırasındadır. Şırayı hesaba katınca bir tavla oyununu tekrarlanması olasılığı fiilen yoktur. İki oyuncunun 25'erden 50 zar attığı normal bir tavla oyunundaki zarın tekrar etmesi olasılığı 1,3 katrilyon kere katrilyon kere katrilyon kere katrilyon kere milyonda (10 üstü 66) birdir.

Velhasıl Mehmet Barlas haklıdır. Tavla bir şans oyunudur. Zaten tavlayı cazip kılan da odur.