2002 milli gelir sayıları DİE tarafından yayınlandı. İlk üç çeyrekte görülen hızlı büyüme son çeyrekte de devam edince Türkiye ekonomisinin 2002'de rekor bir büyüme yaşadığı ortaya çıktı. DİE'ye göre dördüncü çeyrekte GSMH yüzde 11.4 büyümüş. Net dış alem gelirlerinde küçük bir düzelme sonucu GSMH cüzi bir farkla yüzde 11.5 artmış. Geçen yıl dördüncü çeyrek büyüme oranlan aynı sıra ile yüzde -10.3 ve -12.3 olmuştu. Yılın tümü için GSMH'de büyüme yüzde 7.8 düzeyinde gerçekleşmiş. Net dış alem gelirleri geçen yıl düzeyinde kalınca GSMH'nın büyümesi de aynı, yani yüzde 7.8 olmuş. 2001 yılı büyüme oranlan aynı sıra ile yüzde - 7.5 ve - 9.5 olmuştu.

Büyümeye katkı
Kısa dönemde büyümeyi talep açısından analiz etmek gerekir. 2002'de büyümeyi kısıtlayan üretim kapasitesindeki yetersizlik değildi. Tam tersine, özellikle iç talep için üretim yapan sektörlerde büyük kapasite fazlası vardı. Talep olsa daha fazla üretim yapılabilirdi. Kullandığımız yönteme "büyümeye katkı" deniyor. Her talep kalemi için 1987 fiyatları ile 2002 değerinden 2001 değerini çıkartıyoruz. Farkı 2001 GSMH sayısına bölüyoruz. Böylece o talep kaleminin büyümeye katkısını buluyoruz. 2002'de özel tüketim harcamaları yüzde 2 artmış. GSMH'nın büyümesine katkısı 1.4 puan olmuş. Yatırım harcamaları yüzde 0.8 azalmış. Yatırımlardaki düşüş esas itibariyle özel kesimin yatırım yapmamasından dolayı. Bu kalem büyümeyi .2 puan azaltıcı etki yapmış. Kamu tüketimi yüzde 5.4 artmış. Dolayısı ile büyümeye .5 puan pozitif katkı yapmış. Bu üç kalemin toplamı esas iç talebi veriyor. Büyümeye katkısı 1.8 puan. Demek ki 6 puan iç talep dışında bir yerden kaynaklanacak.
Büyüme 4.2 puan artı katkı yüzde 22 artan mal ve hizmet ihracatından geliyor. Ama yüzde 15.7 artan ithalat büyümeden 5.1 puan götürüyor. Buna göre dış talebin büyümeye net etkisi -1 puan oluyor. İç taleple toplayınca .8 puan ediyor. Yani açıklanması gereken büyüme 7 puana yükseliyor. Dikkatinizi çekerim. Özel tüketim, kamu tüketimi, yatırımlar, ihracat ve ithalat birincil harcama kalemlerinin tümünü oluşturur. Ama onlardan gelen taleple ekonomi sadece yüzde 0.8 büyümüş. Yani ekonomide nihai talep neredeyse sabit kalmış. Buna karşılık fiili büyüme yüzde 7.8 olmuş. Aradaki 7 puanlık talep nereden gelmiş?

Stok değişmeleri
Milli gelirde bir kalem daha var. Bundan önce de çok sözünü etmiştik. 2002 yılında yüksek büyüme beklerken özellikle buradan gelecek talebin önemini vurgulamıştık. Buna "stok değişmeleri" deniyor. Milli gelir muhasebesi, firmaların stoklarını arttırmak için üretim yapmalarını da bir tür yatırım sayıyor. Mutlak stok düzeyinin milli gelir muhasebesinde bir anlamı yok. Ama bir yıl içinde stoklardaki değişme bir yatırım kalemi olarak hesaplara giriyor. 2002 yılında stoklar cari fiyatlarla 12.4 ktr. TL artmış. Halbuki 2001'de 2.5 ktr.TL azalmış. Sabit fiyatlarla 2001'den 2002'ye stok değişimi 2001 GSMH'nın yüzde 7'sine eşit. Böylece kaybolan 7 puanı da buluyoruz. DİE'nin açıkladığı verilere göre 2002 yılında nihai talep için üretim yapılmamış. Stok için üretim yapılmış. Ekonomideki bütün büyüme stok için yapılan üretim sayesinde gerçekleşmiş. Ortada bir bilmece olduğu kesindir. Bu konuya tekrar döneceğim.