Hayretle mali piyasalardaki çalkantıyı izliyorum. Dişe dokunur bir neden olmadığı halde piyasalar geriliyor. Döviz başını aldı gidiyor. Faizler tırmanıyor. Borsa bermutad düşüyor. İnsanlar sinirli ve rutubetten nem kapıyor.

Rahmetli babacığım "bir bardak suda çıkan fırtına" derdi. Toplumun birikmiş bilgeliğini yansıtan bu özdeyiş bence durumu çok iyi özetliyor. O yüzden bilerek kullanıyorum.

Açıkçası, çalkantının ekonominin gerçeklerinden çok ekonomik aktörlerin hayal güçlerinden kaynaklandığı kanısındayım. Ama çok sayıda meslektaşın farklı düşündüğünü de görüyorum.

İnanamayan Türkiye
Nesnel koşullara bakalım. Son bir ay içinde maliye politikası değişti mi? Hayır. Para politikası değişti mi? Hayır. Dış dünyada ciddi bir olumsuzluk belirdi mi? Hayır. Doğal bir afet oldu mu? Hayır. Siyasi istikrar bozuldu mu? Hayır.

Ama ona rağmen TL dolar karşısında yüzde 15 değer kaybetti. Faizler 4-5 puan yükseldi. Borsa çöktü. Yani ekonomide birşeyler oldu.

Nedeni yukarıda saydıklarımız olmadığına göre başka yerlere bakmalıyız. "Çoklu denge" kavramını okuyucularım hatırlayacaktır. Başından kötü deneyimler geçmiş ekonomilerde raslanır. İktisat politikaları aynı iken ekonomi beklentilere göre biri iyi diğeri kötü iki denge arasında sürekli gelir gider.

Bence temel neden toplumun ekonomide kalıcı ve sürdürülebilir bir düzelme olabileceğine inanmamasıdır. Buna şaşmamak gerekiyor. "Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yermiş". Geçmişte yaşananlardan sonra iktisat politikalarına ve Türkiye'ye güvenin tesis edilmesi zaman alacaktır.

Mekanizma şöyle işliyor. Konjonktür birkaç ay olumlu gidince insanlar tedirgin oluyor. Bunun arkası herhalde kötü gelir diyorlar. Döviz almaya, TL'den çıkmaya başlıyorlar. Hakikaten ekonomi kötü dengeye geçiyor.

Sarkaçın ortalama süresi galiba altı ay. Mayıs 2003'te ekonomi iyi dengeye yöneldi. Ekim 2003'de bir çalkantı oldu. Sonra tekrar iyi dengeye geçildi. Nisan'da bozuldu.

Alaturka soğutma yöntemi
Şu sıralarda iç talebin aşırı canlanması sonucu ekonominin ısınmasından korkuluyor. Maliye ve para politikası tedbirleri tartışılıyor. Bence öyle karışık işlere hiç gerek yoktur. Sorun çok daha basit şekilde halledilebilir.

Kur ve faiz yukarı gitsin, talep düşsün, dış açık kapansın mı istiyorsunuz? Çok kolaydır. Başbakan iki sivri demeç verir. Hükümet ortalığı gerecek bir kanunu Meclise sevkeder. O da olmazsa hükümetten birkaç kişi IMF'ye çatar.

Hiç tereddütünüz olmasın. İç talep anında bıçak gibi kesilir. "Alaturka soğutma" yöntemi hepsinden daha etkilidir.