Konuyu kısaca hatırlatalım. 2002 ve 2003 yılları milli geliri verilerinde ilginç bir durum saptıyoruz. Her iki yılda ekonomide üretim artıyor. Fakat tüketim ve yatırım harcamaları o kadar artmıyor. Yani artan üretim firmalar tarafından stokta tutuluyor.

2003'de GSMH'nin yüzde 7,3'ü, toplam mal üretiminin yüzde 20,1 i, madencilik ve imalat sanayii üretiminin ise yüzde 34,7'si stoklara gidiyor. 2003'de GSMH'nin yüzde 2,9'u kadar cari işlemler dengesi açığı var. Yani ekonomi stok birikimini dış kaynak kullanarak yapıyor. Soruyu sorduk. Çözümle ilgili bir de ipucu verdik. Sermaye kaçağına bakmak gerekir dedik.

Bir öneri
İlk tepki genç meslektaşım Tevfik Aksoy'dan geldi. Halen Deutsche Bank'ta Türkiye ve Balkanlar Baş İktisatçısıdır. Türkiye ekonomisini yakından izler. Böylece benim yazılarımı okuduğunu da öğrendim.

Mesaj bir grafikten ibaret. Gazetedeki köşemde yer alan Grafikte normal olarak birbiri ile ilişkili kabul edilmeyen iki gösterge bir arada gösteriliyor. Davranışlarında bir benzerlik olduğu ortaya çıkıyor. Grafikte kesik çizgi Merkez Bankası tarafından yayınlanan tartılı efektif reel kur endeksinin yıllık ortalamalarını gösteriyor. Reel kurun değerleri sol eksende izleniyor. Düz çizgi stok değişimini 1987 fiyatları (trilyon TL) ile ifade ediyor ve sağ eksende izleniyor.

Ne görüyoruz ? TL'nin değer kazandığı 1999, 2000, 2002 ve 2003 yıllarında stoklarda aşağı yukarı aynı oranda artışlar oluyor. TL'nin değer kaybettiği 2001 yılında ise tersine, stoklarda benzer bir düşüş gerçekleşiyor. Buna karşılık 1996, 1997 ve 1998 yıllarında reel kur ve stok değişimi arasındaki ilişki anlamlı durmuyor.

Nedensellik ne yönde?
İki olay aynı anda oluyorsa, dört farklı nedensellik söz konusu olabilir. Grafiğimize uygulayalım. Bir: Reel kur stok birimini belirler. İki: Stok birikimi reel kuru belirler. Üç: Her ikisi de üçüncü neden tarafından belirlenir. Dört: Beraber hareketleri sadece raslantıdır.

Hangisi daha makul? Doğrusu ya, bilemiyorum. Üçü için de söylenebilecek şeyler var. Meslektaşlarımı tartışmaya katılmaya davet ediyorum.