Okuyucularımı bir süredir milli gelir sayıları içinde dolaştırıyorum. İki farklı "gizli gündemim" vardı. Birini daha önce açık ettim. 2004 başında ulaşılan rekor büyüme hızının sürdürülebilirliğini belirlemeye çalışıyorum. O amaçla iç tasarrufun yatırımı karşılama oranını kullandım. 2000 ve öncesinde yatırım tasarruftan büyük yani oran 100'ün altında seyrediyor. Kriz sonrasında tasarruf yatırımın üstüne çıkıyor yani oran 100'ü aşıyor. Bu yıl oran 120 civarında.

Diğer gizli amacımı bugün itiraf ediyorum. Dış açığı tartışmak istiyorum. Kamuoyunda büyük bir dış açık tedirginliği var. Benim farklı düşündüğüm biliniyor. Sermaye kaçağının yarattığı muhasebe zafiyetine atfediyorum. Bugün gizli gündemin iki maddesini birleştireceğim. Tasarrufların stok değişimine giden bölümü ile ödemeler bilançosunda ve milli gelir hesaplarında görülen dış açığı karşılaştıracağım.

Dış tasarrufun kullanımı
Teorik bilgimizi tazeleyerek başlayalım. Tasarruf-yatırım özdeşliğine göre, cari işlemler açığı ekonominin tasarruf açığına (dış tasarrufa) eşittir. İç tasarruf milli gelirden tüketimi düşerek bulunur. Eğer iç tasarruf miktarı yatırıma ve stok artışına yetmezse, ekonomi dış açık verir. Yani gerekli kaynak (tasarruf) dış dünyadan alınır.

Bu tanıma göre iç tasarruf, yatırım, stoklar ve dış denge arasında sınırsız sayıda bileşim mümkündür. İki uç örneği düşünelim. Ekonomide tasarruf yetersizliği vardır yani iç tasarruf yatırımdan küçüktür. Fakat stok değişimi eksidir. Üstelik miktarı tasarruf yetersizliğinden daha büyüktür. İç tasarrufun yatırıma yermemesine rağmen cari işlemler fazlası oluşur.

Tersine örnekte tasarruf fazlası vardır yani iç tasarruf yatırımdan büyüktür. Fakat stok değişimi artıdır ve miktarı tasarruf fazlasından büyüktür. Bu kez iç tasarrufun yatırımdan fazla olmasına rağmen cari işlemler açığı verilir.

Ayrıntılı analiz bu noktada devreye girer. İlk halde cari işlemler fazlası özünde sürdürülemez bir durumu gizlemektedir. İkinci halde dış açık özünde sağlıklı bir durumu saklamaktadır.

Nerede bu stoklar?
Gazetedeki köşemde yayımlanan grafiğin dikey ekseni milyar dolar cinsindendir. Düz çizgi yıllık stok değişimi tutarını, kısa kesikli çizgi ödemeler bilançosundaki yıllık dış açığı, uzun kesikli çizgi ise milli gelir hesabındaki yıllık dış açığı göstermektedir.

2002 başında stok değişimi ve dış açık (GSMH) sıfırdır. Dış açık (ÖB) ise 3 milyar dolar fazla vermektedir. O tarihten itibaren stok artar ve dış açık büyür. 2004 ortasında stok değişimi 23 milyar dolara ulaşmıştır. Dış açık ise ilk tanıma göre 15, ikinci tanıma göre 12 milyar dolardır.

Görünen köy kılavuz istemez. Türkiye on iki ayda 23 milyar dolar, son otuz ayda ise (birikimli) 42 milyar dolarlık malı stokta depolamış. Hangi kaynakla? Tanımına göre 15 ila 20 milyar dolar dış açık vererek yani dış tasarruf kullanarak. Doğrusu insan çok merak ediyor. Bu stoklar acaba nereye konuyor?