2003 sonrasında uygulanan yanlış para politikaları ekonominin kırılganlığını artırdı. Amerika hapşırınca Türkiye’nin yatağa düşme ihtimali belirdi. Kendi dış açık derdimiz yetmez gibi başımıza bir de Amerika’nın dış açık sorunu çıktı.

Bir önceki yazıda ABD cari işlemler açığını ele aldık.

ABD’ye özgü ilginç özellikler saptadık. “Süper güç ayrıcalığı” ABD’ye çok farklı bir finansman olanağı sağlıyordu.

İki unsur öne çıktı. Birincisi, ABD dış açığını kendi parası ile borçlanarak finanse ediyordu. Bunun anlamı doların değer kaybı riskini borç verenin almasıdır. Diğeri, ABD esas olarak merkez bankalarına borçlanıyordu. Yani dolar riskini piyasa değil kamu kurumları taşıyordu.

Bugün olaya öbür taraftan, yani ABD’nin dış açığını finanse eden ülkeler açısından bakıyoruz.

Tanımlara dikkat edelim
Cari işlemler dengesi, sermaye ihracatı-ithalatı, brüt-net dış borçlanma, döviz rezervlerinde artış-azalış gibi kavramlar birbiri ile yakından ilişkilidir.

Cari işlemler fazlası veren bir ülke düşünelim. Tanım icabı net dış varlıkları o fazla kadar yükselir. Başka türlü söylersek, cari işlemler fazlası ekonominin net sermaye ihracatına eşittir.

Net sermaye ihracatı iki ana kalemden oluşur: Net doğrudan yatırım ve net borç verme. Net borç verme de ikiye ayrılır. Mali ve reel kesimin net borç değişimi ve merkez bankası döviz rezervinde değişim. Ayrıca her kalem için brüt değerler vardır.

100 dolar cari işlemler fazlası veren bir ekonomi düşünelim. Net sermaye ihracı 100 dolardır. Ama dışarıya net 150 dolar doğrudan yabancı sermaye yatırımı yapılsın. Net dış borcu 50 dolar artmıştır.

Öte yandan ülke bankaları dışarıdan borç almasın. Rezervleri 50 dolar düşmüştür. Dış fazlaya rağmen dış borç artmış rezerv azalmıştır.

Sayıları değiştirelim. Net 100 dolar doğrudan yabancı sermaye yatırımı girsin.

Bankalar da 50 dolar net borçlansın. Sermaye ihracı gene 100 dolardır ama rezervleri 250 dolar yükselmiştir.

Sermaye ihracatçıları
IMF’nin Küresel Mali İstikrar Raporu’nda 2005 yılı için dünya sermaye ihracatındaki ülke payları da gösteriliyor. İlk sekiz sırayı yüzde 14,4’le Japonya, yüzde 13,9’la Çin, yüzde 10’la Almanya, yüzde 7,9’la Suudi Arabistan, yüzde 7,2 ile Rusya, yüzde 4,4’le İsviçre, yüzde 4,3’le Norveç, yüzde 3,5’la Hollanda alıyor.

Sekiz ülke toplamı yüzde 65,5’la ABD’nin dünya sermaye ithalatındaki payına tam uyuyor. Bir anlamda ABD dış açığının bu ülkelerin sermaye ihracı ile kapatıldığını söyleyebiliriz. Analize döviz rezervlerini katınca daha sağlıklı bilgiye ulaşacağız.