Kapsamlı bir konjonktür analizi için hazırlıkları sürdürüyoruz. Ödemeler dengesi ile başladık. Cari işlemler hesabındaki yapısal değişimi tehlikeli, sermaye hesabındakini ise olumlu bulduk. Net hata noksan kalemi konusunda uyardık.

Dış ticaret açığı ile devam ettik. Parite oynamalarına karşı döviz sepetini (doleur = 0.5 dolar + 0.5 euro) kullandık. Eylülde 41 milyar dolar olan yıllık dış ticaret açığının 2006 yazında 48 milyar dolara tırmanabileceğim söyledik.

Bugün gözümüzü içeriye çeviriyoruz. Milli gelir, büyüme, konjonktür vs. makroekonomik açıdan hayati önem taşıyan sanayi üretimine bakıyoruz. Sanayide gözlenen gelişmelere anlam vermeye çalışıyoruz.

Sanayi üretimi endeksi

Sanayi sektörü faaliyetlerini sanayi üretim endeksi yansıtır. Endeksi DİE aylık ve üç aylık bazda açıklar. Endeks 2005 farklı sanayi maddesinin üretim bilgilerinden oluşur. Bazı yılı 1997'dir (1997=100).

Endekste üç alt sektör vardır: Madencilik, imalat sanayi ve elektrik-gaz-su. Türkiye hammadde ihracatçısı ülke değildir. İmalat sanayi önemlidir. O nedenle toplam sanayi üretimini ve imalat sanayi üretimini ayrı ayrı gösterdik.

Endeksin on iki aylık ortalamalarını karşılaştırarak yıllık yüzde değişimi hesaplıyoruz. 2001 krizinin sanayi üretimi üzerindeki olumsuz etkisinin ortadan kalktığı Ağustos 2002'den bugüne sonuçlar aşağıdaki grafiktedir.

Dört belirgin dalga var. İlkinde sanayi üretimi hızla artıyor. Şubat 2003'te yıllık artış imalat ve toplam sanayide sırası ile yüzde 14'e ve yüzde 12'ye yükseliyor. İkincisinde büyüme yavaşlıyor. Ocak 2004'te her iki endekste yüzde 8'e iniyor.

Üçüncüsünde büyüme hızı Temmuz 2004'te aynı sıra ile yüzde 13 ve yüzde 12'ye çıkıyor. Son düşüş dalgası Ağustos 2004'te başlıyor. Ağustos 2005'te aynı sıra ile yüzde 3,8 ve yüzde 4,4'e iniyor. Eylülde sanki bir kıpırdanma beliriyor.

Bazı gözlemler

2003'teki nispi yavaşlama Irak savaşına geliyor. Bir önceki yılın yüksek büyümesinin baz etkisinden kaynaklanmıyor. Savaş çabuk sonuçlanınca sanayi üretimi tekrar hızlı büyüme temposuna geri dönüyor.

2004 yazında gelen yavaşlama dalgası ciddi durmaktadır. Sanayi üretiminde durağanlık eğilimine yaz başında dikkat çektik. İlginç bir başka gelişme var. Uzun süre imalat sanayi büyüme hızı toplam sanayiye kıyasla yüksek seyrediyor. Ama 2005'te altına iniyor. Orada kalıyor.

Böylece anahtar soruya geliyoruz. Eylülde toplam sanayide görülen kıpırdanma yeni bir büyüme dalgasına mı işaret ediyor? Yoksa özel koşulların yol açtığı geçici bir durumdan mı kaynaklanıyor? Daha açık soralım: Sanayi üretiminde, özellikle imalat sanayi üretiminde, önümüzdeki aylarda hızlı büyüme gerçekleşecek mi? Yoksa tekrar durağanlık sürecek mi? Zor soruların cevabını konjonktür analizi verecektir.