Türkiye yeni yıla iyimserliğin ağır bastığı bir ortamda girdi. 2005 tahminleri bunu yansıtıyor. Genelde ekonomik istikrarın süreceği düşünülüyor. Yani temel makroekonomik büyüklüklerde sürpriz ya da büyük çalkantı beklenmiyor.

Ancak, bu iyimserlik hiçbir risk kalmadığı anlamına gelmiyor. Yaşamın her anında risk vardır. Hint Okyanusu'nda deprem ve tsunami doğa karşısında çaresizliğin kanıtıdır. Anlaşılmaz toplumsal süreçler de büyük felâketlere yol açabilir.

Risklere nasıl yaklaşabiliriz? Bir iki iyimser sözcüğün ardından uzun uzun riskleri sayan üslûbu sevmiyorum. Mahcup karamsarların ya da aşırı temkinlilerin tercih etmesini anlıyorum. Kendime yakıştırmıyorum.

Doğrusu, ekonomideki olumlu gidişatın nedenlerine bakmaktır. Böylece risklerin nerelerde yoğunlaşabileceği de görünürlük kazanır. Gerçekçi bir değerlendirme mümkün olur.

Sağlam reel temeller
Bugünü geçmişten ayırt eden temel fark nedir? Hiç tereddütsüz cevap verelim. Üst üste beş yıldır sürdürülen bütçe disiplinidir. Bugünkü (ve dünkü) ekonomik istikrarın temelinde verilen yüksek faiz dışı fazlalar yatmaktadır.

İki türlü test edebiliriz. Bir an için Türkiye'nin son beş yılda daha gevşek maliye politikası uyguladığını varsayalım. Diğer koşullar aynı kalsın. Bugünkü iyimser ortama asla ulaşılamayacağı çok açıktır.

Tersine bakalım. Son beş yılın maliye politikası aynı kalsın. Diğer koşullar daha olumsuz olsun. Örneğin daha yüksek dolar faizleri düşünebiliriz. Kısa dönemde karamsar dönemler yaşanabilirdi. Ama uzun dönemde bugünküne benzer bir yere gelinirdi.

Geri dönüp kriz öncesi ve sonrası karamsarlığı analiz edebiliyoruz. Bir tek konu karamsarlığın ana nedeni olarak öne çıkıyor. Sıkı maliye politikasının sürdürülebileceğine inanılmıyor. Arkası çorap söküğü gibi geliyor.

Ekonominin maliye politikası karşısındaki kırılganlığı bugün de aynen devam etmektedir. Bütçe disiplininde en küçük bir gevşeme ihtimali bile ekonomik dengelerin kalıcı şekilde ve hızla bozulması için yeterlidir. Tek gerçek risk maliye politikasındadır.

Oynak mali piyasalar
Bu noktada reel ekonomi ile mali piyasalar arasında riske bakış açısından farkları belirtmek gerekiyor. Reel ekonominin belirlenmesinde reel olaylar (reel ücretler, verimlilik, teknoloji, reel faizler, bütçe açığı vs.) birincildir. Psikoloji ve beklentiler ikincildir.

Mali piyasalar için de reel büyüklükler önemli, hatta uzun dönemde belirleyici olabilir. Ancak kısa dönem çok farklıdır. Kısa dönemde mali piyasalar öznel değerlendirmeler, psikolojik faktörler yani beklentiler tarafından belirlenir.

Dolayısı ile maliye ve para politikası, rekabet gücü vs. velhasıl ekonomik temeller aynı iken mali piyasalar dalgalanır. Aniden riskler belirir. Sonra fırsat oldukları anlaşılır. Hareket ve heyecan devam eder. Bu ayırım çok önemlidir.