Döviz kurundaki yukarı hareketin nedenlerini araştırıyoruz. Meslektaşlardan farklı tefsirler geldi. İkisi öne çıktı.

Bir: Dış açık döviz talebini arttırdı.

İki: Amerika'da faizlerin yükselmesi beklentisi sıcak parayı kaçırdı.

Geçen yazımda ben bir başka mekanizmaya dikkat çektim. Merkez Bankası piyasadan Mayıs-Ekim 2003 arasında 10 milyar dolar, Ocak-Nisan 2004 döneminde 5,3 milyar dolar yani son bir yılda toplam 15,3 milyar dolar döviz satın almıştı.

İki yoğun döviz alım dönemi de kurda ani bir yukan hareketle bitmişti. Önce Ekim 2003'te sonra Nisan 2004'de yaşanan kur hareketi Merkez Bankası'nın döviz alımlarının bir sonucu olabilirdi. Bu bakımdan piyasalarda fiyat oluşumunun bazı ayrıntılarını görmek yararlı olacaktır.

İki akım ve bir stok
Piyasalarda arz ve talep dinamik süreçlere tekabül eder. Maalesef öğrencilere anlatılırken kolay anlaşılsın diye basitleştirilir. Statik bir görünüm kazanır. Gerçek zamanda işleyişi tam yansıtılmaz.

Teşbihte hata olmaz denir. İlkokul aritmetik derslerinden bilinen havuz-su örneğini kullanalım. Musluktan akan su delikten boşalandan fazla ise havuzdaki su seviyesi yükselir. Bir süre sonra havuz taşar. Aksi halde su seviyesi düşer. Bir süre sonra havuzda su kalmaz. Musluktan gelen su piyasaya döviz arzını, boşaltan delik ise döviz talebini temsil ediyor. Ya havuzdaki su? O da piyasadaki döviz likiditesini yansıtıyor. Diğer piyasalarda adı stoklar oluyor.

Sorun piyasa aktörlerinin musluk ve delikten akan suyu tam görememelerinde yatar. Buna karşılık havuzdaki su seviyesi kolay izlenir. Dolayısı ile düzey yükselirken satışlar artar, alımlar kısılır. Düzey inerken de tersi yapılır.

Son bir gözlem daha yapalım. Arz ve talep düzenli akımlar değildir. Her ikisinde kısa dönemli (günlük, haftalık, vs.) beklenmeyen ama ciddi hareketler olur. Havuzdaki su bu tür geçici çalkantılara karşı amortisör gibi çalışır.

Müdahale havuzu boşaltıyor
Şimdi piyasaya Merkez Bankası'nı ekleyebiliriz. Bilinen nedenlerle dövizde arz fazlası var. Ancak, aynı anda TL'nin aşırı değer kazanması arzulanmıyor. Mecburen arz fazlasının Merkez Bankası'nın müdahalesi ile havuzdan çekilmesine karar veriliyor. Burada müdahalenin amacı önem kazanıyor. Hangi amaçla döviz alınacak? Havuzdaki su seviyesi aynı düzeyde tutmak için mi? Yoksa havuzu boşaltmak için mi? Merkez Bankası müdahaleden ikinciyi anlıyor. Havuzu boşaltıyor.

O zaman ne oluyor? Amortisör gidince arz ve talepte küçük miktar oynamalarının kuru zıplatacağı ortam yaratılıyor. Bu da piyasa aktörlerini tedirgin ediyor. Bir süre için de olsa satışlar azalıyor. Alımlar artıyor.

Neticede döviz kuru Ekim 2003 sonrasında ve son iki haftada yaptığını yapıyor. Yukarı tırmanıyor. Bilmem anlatabiliyor muyum?